Колаборативни сметачки системи

Колаборативна програмска опремa, или колаборативни сметачки системи, (англиски: collaborative software, groupware или workgroup support systems) е поим за програмска опрема предвидена за да им помага на луѓето вклучени во проект со заедничка задача да ги постигнат своите зацртани цели. Колаборативните програми се основата за сметачки поддржана кооперативна работа.

Дефиниција

Колаборацијата е рекурзивен процес при кој две или повеќе индивидуи (во денешно време може да стане збор и за информациони системи) работат заедно со цел за пресретнување на одредени заеднички цели, процес кој е креативен со многу трансфер на знаење, учење и градење на одреден консензус.

Колаборацијата не бара водачи и најчесто доведува до подобри резултати преку децентрализација и еднаквост. Поточно тимовите кои работат колаборативно можат да добијат поголем број на ресурси, афирмација и награда при натпреварување околу ограничена количина на ресурси. Во рамките на колаборативна средина, повратната информација и итерација им овозможуваат на членовите од тимот да:

• продолжат со серија од чекори (итерации) вклучувајќи постојано подобрување на меѓусебната работа,
• учејќи еден од друг наспроти работа во изолација,
• менувајќи го начинот на работа и резултатот од работата,
• несомнено произведувајќи производ кој е подобар и поголем од она што би го постигнале работејќи самостојно.

Треба да се направи јасна разлика помеѓу поимите 'колаборација' и 'интеракција'. Интеракција претставува акција кон некого или нешто , додека колаборација(соработка) е работа 'со' или 'заедно со' некого или нешто. Треба да се обрне внимание на делот 'заедно со' бидејќи тој ја карактеризира колаборацијата.

Одредени методи на соработка бараат одредена самокритика на однесувањето и комуникацијата. Овие методи се трудат да го зголемат успехот на тимовите бидејќи водат кон колаборативно решавање на проблемите. Форми, графови, графикони се корисни во овие ситуации за објективно да се документираат достигнувањата со цел за подобрување на перформансите на моментален и наредни проекти.

Во поширока смисла друштвената програмска опрема се однесува за системи кои се користат надвор од работното време како на пример сервиси за online dating services и друштвени мрежи како Friendster, Orkut и Facebook. Студиите на компјутерски поддржаната соработка вклучува и проучување на ваков софтвер и општествените појави поврзани со истиот.

Намерата на дизајнот е да се трансформира начинот на кој документите и богатите мултимедијални податоци се делат со цел да се овозможи поефективна и поефикасна тимска колаборација. Примери за ваква програмска опрема се AirSet, Alfresco, Collaber, Documentum, Google Docs, IBM FileNet, Microsoft Exchange Server, Microsoft Office Communication Server, Microsoft Office SharePoint Server, Microsoft Groove, NetResults Tracker, Lotus Notes/Domino, Vignette Collab, Subversion, CVS (Concurrent Versions System) и други.

Со развојот на интернет базираните технологии како што се Пајажина 2.0 и Enterprise 2.0, неизбежен е развојот на нови колаборативни технологии. Појавата на нови бесплатни и online апликации кои овозможуваат размена, уредување, коментирање и следење на групни активности во голема мерка ја помагаат и потикнуваат колаборацијата, како на пример блоговите, разни видови на вики апликации и друштвени мрежи.

Двигатели на колаборација

Важни двигатели кои влијаат на успешната соработка се:

• Комуникација
• Управување со содржини
• Контрола на работниот тек

Секој од овие двигатели има свои алатки преку кои се поттикнува колаборација.

Комуникација помеѓу учесниците во колаборацијата е клучна бидејќи овозможува размена на информации, пренесување на искуства и способности. Притоа разликуваме синхрона и асинхрона комуникација. Кај синхроната комуникација учесниците мора да се среќаваат во исто време, но не и на исто место. Асинхроната комуникација подразбира различно место и различно време.

Алатките за електронска комуникација служат за размена на пораки, документи, податоци или податотеки со што го олеснуваат процесот на делење на информации. Примери:

• Конференциски повици
• E-маил
• Факс
• Wiki
• Дискусиони форуми
• Алатки за разговарање(chat)
• Team surveys

Управувањето со содржини во колаборативните системи овозможува избегнување на конфликти со останатите учесници, следење и запишување на промените и работата на сите, како и доделување на соодветни улоги и права за управување со содржините. Во зависност од степенот на контрола над содржините кои се делат се разликуваат алатки за управување со содржини без контрола, за управување со верзии и за контрола на верзии. Примери за алатки за управување со содржини:

• Деливи серверски простори за датотеки
• GoogleDocs & Spreadsheets
• Microsoft Groove
• Microsoft SharePoint Portal

Workflow aлатките овозможуваат автоматизирање на процесите кои се од интерес за соработка со вклучување на учесниците во одредени точки на нивното извршување. За да се обезбеди успешно одвивање на овие полуавтоматизирани токови потребно е да се воспостави контрола на workflow.

Класификација

Бидејќи колаборативните системи се комплексни и интероперабилни, а во нив спаѓаат повеќе навидум различни системи, на нив може да се гледа од повеќе аспекти, што ќе донесе и повеќе поделби. Сепак, најчесто се користи поделбата според учесниците и носителите на интеракциите во системот. Според оваа поделба, колаборацијата може да биде:

• Помеѓу машини. Кај овој вид на соработка трансакциите се извршуваат помеѓу уреди или апликации без неопходно човечко присуство. Како примери можат да се наведат: сервисно ориентирани архитектури (англиски: SOA, Service Oriented Architectures) и генерички интерфејси.
• Човек-машина. Пример за ваква соработка е: борд компјутерот на автомобилот го известува корисникот дека постои некаков дефект и каков сервис треба да се посети, автоматски зема податоци за слободни термини од овластениот сервис, а потоа му дава можност на корисникот да го одбере посакуваниот термин и најпосле самиот борд компјутер закажува термин. На корисникот му преостанува само да го однесе автомобилот на сервис во закажаниот термин.
• Помеѓу луѓе. Кај овој вид на соработка на двата краја од трансакциите во системот се јавуваат луѓе. Ваквите колаборативни системи овозможуваат директна комуникација и соработка помеѓу луѓето и во нив спаѓаат сите системи што се наведени во долната табела.

Колаборација помеѓу луѓе

Една можна поделба е според типот на технологија:

• интернет базирани
• мобилни.

Друга можна поделба е според нивното место во организацијата:

• задолжителни,
• неформални,
• волунтерски.

Според методот колаборативните алатки помеѓу луѓето се делат на:

• Веб базирани колаборативни алатки и
• Програмски соработни алатки

Според областа која се опслужува се делат на:

• Алатки за управување на знаењето
• Алатки за создавање на знаење,
• Алатки за делење на информации и
• Алатки за колаборативно управување на проекти.

Сепак, највообичаена и најчеста поделба на колаборативните системи кои обезбедуваат соработка меѓу луѓето е според местото и времето на нивно користење.

Колаборацијата помеѓу луѓето е множество од најмалку шест моќни идеи кои го менуваат начинот на кој луѓето комуницираат меѓу себе:

1. инвидуална продукција и содржина генерирана од корисникот,
2. искористување на силата и интелигенцијата на народот,
3. енормна количина на податоци,
4. концепт на “architecture of participation”,
5. ефекти од омрежување,
6. отвореност.

Воедно истите овие идеи се и основа на Web 2.0 - збирка на сервиси обезбедени со користење на современи интернет технологии кои обезбедуват платформа за градење на заедници преку кои се обезбедува дополнителна вредност на самите корисници на сервисите.

Web 2.0 (според Tim O'Reilly) е деловна револуција во компјутерската индустрија предизвикана од придвижувањето кон интернет како платформа, и претставува обид за разбирање на правилата за успех на оваа нова платформа. Глвно правило овде е: гради апликации кои ги користат ефектите од вмрежувањето со цел да станат подобри и користени од повеке корисници.

Web 2.0 сајтот им овозможува на корисниците да комуницираат и да соработуваат едни со други како креатори на кориснички генерирани содржини во виртуелната заедница, за разлика од обичните веб-сајтови каде корисниците се ограничени само на пасивно гледање на содржината која е поставена за нив. Примерите за веб 2.0 можат да бидат најразлични, од обични портали за поставување на текстуaлни или мултимедиски содржини (блогови или видео блогови) преку интернет апликации кои обезбедуваат колаборативно градење на содржини со одредени онтолошки структури за опис на нивната содржина слични на википедија, се до посложени сервиси. Web 2.0 континуирано ги подобрува инфраструктурните технологии на содржинска синдикација, опслужувачка програмска опрема, постапки со пораки, проширувања и приклучоци за прегледувачи и многу други клиентски апликации. Web 2.0 страните имаат различни комплементарни методи за чување на информации, креирање на содржини и нивна дистрибуција што е многу полесно отколку во претходната Web 1.0 платформа. Основни својства или техники што се вклучуваат во Web 2.0 се:

1. Каскадна стилска страница (CSS) - за подобра презентација и одвојување на содржината
2. Фолксономии - за соработка во друштвена класификација, означување и индексирање
3. Микроформати - за експандирани страни со дополнителна семантика
4. REST или XML - за JSON-заснованите API-ја
5. Техники на богат интернет-прилог - како Ajax, Flex, или Flash базирани
6. Семантички исправни XHTML и HTML
7. Агрегација, Синдикација и објавување на податоци за RSS/Atom
8. Спојување на содржина, mash-ups, client and server side
9. Алатки за објавување на блогови
10. Википрограми и форумски програми - за поддршка и поттикнување на корисниците да создаваат свои содржини
11. Друштвени мрежи и мобилни друштвени мрежи - за меѓусебно поврзување на корисниците и на нивните создадени содржини

Колаборација на организациско ниво

Обично организациите претпочитаат методи на работа кои може лесно да се измерат и управуваат, меѓутоа парадоксот на колаборацијата, иако е неформална и немерлива, лежи во тоа што најчесто самите учесници во колаборацијата знаат кој е најпогодниот начин за завршување на одредена задача, и со тоа воведуваат ефективно извршување на задачите кое е подоцна мерливо. Од менаџерска гледна точка многу често се поттикнува соработка врз база на тоа што произведува поголема продуктивност од алтернативните формални начини на работа. Суштината на колаборацијата е можноста придонесот на една група кон организацијата да биде поголем од сумата на сите поединечни делови.

Како пример на следната листа се прикажани активности кои зависат од колаборација:

• менаџмент на промени,
• организационен дизајн,
• иновации,
• учење и развој,
• маркетинг,
• проектен менаџмент,
• програмска опрема и ИТ

Иако колаборацијата не е витална компонента на една успешна организација во многу случаи токму ваквите активности одиграле многу важна ако не и круцијална улога во креирањето на голем број успешни проекти како на пример Firefox, Linux и Wikipedia.

Виртуелни организации

Виртуелни организации се компании кои ја користат современата информатичко-комуникациска технологија за реализација на секојдневната работа. Виртуелните организации се дистрибуирани во време и простор, односно функционираат од различни оддалечени географски локации и во различно време. Ваквите организации имаат флексибилна организациона структура која овозможува луѓето од различни тимови да работат на исти или различни проекти. Менаџерската поставеност во виртуелните организации е децентрализирана и претставува мешавина од традиционални менаџерски вештини и нови вештини за управување со проекти, технологија, луѓе и знаење со помош на придобивките на современите технологии. Сите овие карактеристики на виртуелните организации овозможуваат динамична, флексибилна и ефикасна работа на различни проекти.

Workflow

Workflow претставува шема на активности овозможени со систематска организација на ресурси, дефинирани улоги и проток на маса, енергија и информации во работен процес кој може да биде документиран и научен. Workflow-и се дизајнираат со цел да се постигне некоја намера, како на пример физичка трансформација, обезбедување на услуга или процесирање на информации. Овој концепт е блиску поврзан со останатите концепти кои се користат за опис на организациони структури како силоси, функции, тимови, проекти, полиси и хиерархии. Терминот workflow во компјутерското програмирање се користи за да се опфати интеракцијата помеѓу луѓето и компјутерите. Ваквите програми имаат за цел да им овозможи на корисниците полесен начин на организирање или опис на комплексни процедури за обработка на податоци во визуелна форма, без некое големо знаење од областа на програмирањето. За да се разбере подобро разликата меѓу процесите во една организација и оној дел на процеси што влегуваат во workflow може да се искористи разликата меѓу BPM и WfM.

Моделирање на бизнис процеси и Менаџмент на workflow

Моделирање на бизнис процеси (BPM) и менаџмент на workflow (WfM) се две значајни теми за истражување во областа на информационите системи. На прв поглед, тие изгледаат доста слично:

1. BPM и WfM имаат генерално процес - ориентирана перспектива на организициите. Процес ориентираните анализи ги вклучуваат активностите и нивните меѓусебни релации во организациите.
2. Релациите меѓу бизнис процесите можат да се специфицираат како контрола на тек (control flow) и тоа со последователно, паралелно или алтернативно извршување, потоа хиерархиска декомпозиција и/или генерички релации. Релациите од организационен контекст вклучуваат во себе доделување на организациони единици ( компанија, одделенија, улоги) и ресурси (алатки,машини).

Иако и BPM и WfM разработуваат слична проблематика сепак нивната концептуална разлика доаѓа од различните гледни точки кон истите проблеми. Кај нив како главна разлика е тоа што претставуваат различното ниво на апстракција на процес - ориентираните организации. Во литературата како суштински разлики се јавуваат следниве карактеристики:

Моделирање на бизнис процеси (BPM):

• вклучува мануелни активности/процеси
• „концептуално ниво“ на организација
• бизнис процесите може да се поврзат со било кој ресурс( не само IT)

Менаџмент на workflow (WfM):

• се фокусира на процесирање на дигитални документи
• не ги зема в предвид мануелните процеси и процеси за донесување на одлука
• работен тек и бизнис процеси комбинирани (поддржани) од IT

Сервисно ориентирана архитектура

Програмската архитектура каде функционалноста е групирана околу деловни процеси и спакувана како интероперабилни сервиси. SOA исто така опишува IT инфраструктура која овозможува на различни апликации меѓусебно да ги разменуваат податоците при нивното учество во бизнис процесите. Целта е loose coupling на сервисите со оперативните системи, програмските јазици и останатите технологии кои се основа на апликациите.

Видеоконференција

Видеоконференција или уште се нарекува и видеотелеконференција е множество од интерактивни телекомуникациски технологии кои овозможуваат луѓето на две или повеќе различни локации да комуницираат преку симултана двонасочна аудио и видео трансмисија. Позната е и како визуелна колаборација, и е наменета за соработка меѓу групи.

Како колаборативни системи видеоконференциите се класифицираат во системите кои овозможуваат соработка меѓу луѓе, додека според парадигмата место-време се вбројуваат во системите со различно но предвидливо место за корисниците и исто време.

Симултана видеоконференција помеѓу три или повеќе учесници се овозможува преку посебен систем - Multipoint Control Unit (MCU), кој ги поврзува повиците од сите пристапни точки. Сите учесници го повикуваат MCU системот, или MCU системот ги повикува учесниците еден по еден. MCU системите можат да бидат чисто софтверски, но постојат такви кои се комбинација од хардвер и софтвер. Тие се разликуваат главно во нивниот капацитет, односно колку симултани повици може да опслужат во ист момент.

Модерните системи за видеоконференција освен преносот на аудио и видео сигнал овозможуваат и споделување на дополнителна мултимедиска содржина помеѓу учесниците (на пр. Excel документи, PowerPoint презентации, Web страни, видео клипови итн.).

Микроблогирање

Микроблогирањето претставува поедноставен облик на блогирање на мултимедиски податоци што им овозможува на корисниците преку веб или мобилен телефон во реално време да објавуваат кратки текстуални пораки, со максимална должина од 140 карактери, кои може да содржат врски кон слики, аудио, видео записи или веб страни. Корисниците користат микроблогови за да изразат свое лично мислење или да објават вест за конкретни теми кои може да се однесуваат на моментални и секојдневни настани, активности или пак на посериозни деловни теми. Кратките пораки може да се праќаат до сите или до одредена група на корисници. Микроблоговите во споредба со традиционалниот блог имаат многу пократка содржина, но од нив може многу полесно да се извлечат важни информации и ново знаење. Токму поради тоа микроблогирањето постанува нов медиум за пренос на информации, особено за колаборативна работа на далечина.

Голем број компании преку микроблогови објавуваат вести за продукти или сервиси кои тие ги нудат, ги информираат клиентите, ги надгледуваат нивните разговори и ги анализираат оние пораки во кои се спомнува името на нивната компанија. Колаборацијата меѓу луѓето и стимулацијата на нивната иновативност е клучен фактор за создавање на ефективен тим, па затоа од голема важност е луѓето во рамки на компаниите освен професионалите интереси и активности да ги споделуваат и личните интереси, искуства и стручност. За таа цел микроблогирање се користи и во рамки на компаниите.

Постојат неколку веб сервиси кои нудат функции на микроблогирање како што се Twitter, Jaiku, Tumblr, Yammer и својства на микроблогирање (објавување на статус) преку Facebook, LinkedIn, Myspace и други.

Enterprise 2.0

Enterprise 2.0 или Enterprise social software, се дефинира како користење на друштвени програмски подлоги во рамки на компаниите или меѓу компаниите и нивните партнери или клиенти, го опфаќа користењето на друштвената програмска опрема во рамки на компаниите, односно во деловен и комерцијален контекст. Компаниите ги прилагодуваат класичните програми кои ги користат и интерните мрежи за да ја подобрат својата комуникација.

Системи за раководење на односи со корисници

Системите за управување на односи со корисници се дел од Enterprise 2.0 бидејќи го прошируваат користењето на друштвената програмска опрема во рамки на компанијата при комуникација и соработка како со клиентите така и со партнерите. Овие системи имаат круцијално значење за колаборацијата меѓу клиентот и компанијата.

CRM (Customer Relationship Management) е систем со кој клиентот се става во јадрото на деловниот процес, а имплементирање на најдобрите CRM практики е клуч за стекнување на лојалност од клиентот како интегрален дел од успешен бизнис. Станува збор за систем кој овозможува да се проучи однесувањето на клиентот а со тоа дава правилни насоки кон најдобро опслужување на клиентите и подобрување на односите и релациите со нив.

Системи за управување со знаењето (Knowledge Management Systems)

Менаџмент на знаење

Менаџментот на знаење (Knowledge Management - KM) претставува множество на практични и акциски ориентирани управувачки практики. КМ вклучува стратегии и процеси на идентификација, креирање, организирање, пренесување и одлевање на знаење што помага да се завршат процесите и проектите. Менаџментот на знаење се заснова на реорганизирање на знаење на инвидуалци и цела организација или тим. Ова оди во прилог на фактот дека и овие системи може да се третираат како колаборативни системи. Ваквиот систем овозможува:

• Систем за управување со знаењето на цела организација
• Технологија која го олеснува делењето и преносот на знаење, така што истото може повторно да се употребува
• Зајакнување на учењето, подобрување на перформансите како и долгорочни натпреварувачки предности кај индивидуите и организациите

Предности на системите за управување со знаење:

• Оперативни подобрувања
  • Побрза и подобра дисеминација на знаењето
  • Ефикасни процеси
  • Процеси кај менаџментот на промени
  • Повторно користење на знаењето

• Пазарни подобрувања
  • Зголемена продажба
  • Пониски цени на продукти и услуги
  • Задоволство на клиентот

Овие системи може уште да се поделат на системи со мал формален менаџмент и контрола и системи со екстензивен менаџмент и контрола. Малиот формален менаџмент и контрола е плодна почва за соработка и вклучува:

• Заедници на пракса (Communities of practice - COP) - Индивидуалци со слични интереси
• Им дава можност на членовите за размена на идеи, совети и други форми на знаење
• Членовите се одговорни за потврда и структуирање на знаењето

Колаборативна карта на најдобри On-line Колаборативни алатки

Колаборативната карта е online уредувана карта со повеќе од 150 колаборативни алатки. Има за цел да ги прикаже заедно најкористените, бесплатни или евтини колаборативни алатки кој се достапни on-line. Типовите на алатките дадени од учесниците, се од real-time instant messaging, видео конференција па до social bookmarking resources и microblogging tools

• VoIP,
• Instant Messaging Tools,
• Video Conferencing,
• Screen-Sharing,
• Remote-Control,
• Веб конференции,
• Co-browsing,
• Веб презентација,
• Workgrouping,
• Податотека Sharing,
• Document Sharing and Wikis,
• Collaborative Document Reviewing,
• Collaborative Event Scheduling,
• Mind-Mapping,
• Project Management.

Примери на колаборативни системи

DotNetNuke

DotNetNuke е колаборативен софтвер кој овозможува креирање на веб страна. DNN претставува веб базирана колаборативна алатка за креирање на веб страни. Колаборацијата е помеѓу луѓе. Постои одредена група на луѓе кој заедно работат на изработка на веб страната, и истите луѓе не мора да бидат солидни познавачи на информатиката или некој програмски јазик, за да можат да креираат веб страна. DNN доделува посебни кориснички профили на сите корисници со исти или различни улоги и привилегии. Во зависност од тие улоги и привилегии, корисниците работат на различни делови од страната и при тоа, на излез, се добива целосна веб страна која изгледа како да е изработена од група која истовремено работат во иста просторија и време. Следува, со DNN, корисниците од групата не мора да се во иста просторија и не мора да работат во исто време. Комуникацијата помеѓу луѓето се врши преку електронска пошта овозможена при креирањето на профилот на корисникот.

ГПС систем за следење на возила

Гпс систем за следење на возила претставува колаборативен компјутески систем кој овозможува следење, мониторинг, сигурност и рутирање на возилата. Системот се состои од ГПС/ГСМ уред и веб базирана апликација поставена на http://gps.geoco.info . До апликацијата имаат пристап само авторизирани лица. ГПС/ГСМ уредот континуирано ги прима сателитските податоци за местоположбата на возилото со сите останати податоци истовремено испраќајќи ги до серверот и складирајќи ги во сопствена меморија. Податоците се испраќаат до серверот само додека возилото е активно. За користење на ова ГПС решение на корисникот му е потребен персонален компјутер со интернет конекција за да може да пристапи до серверот т.е.до Globsy клиентот. Web Апликацијата му овозможувана корисникот пристап во било кое време до саканите податоци(увид на моментална позиција или следење возилото/ата на географска карта во реално време со сите сателитски информации како: брзина и правец на движење, датум, час и друго.) ГСМ мрежата во ова решение ја врши улогата на комуникација на уредот од возилото со Globsy клиент апликацијата. Алармните дојавни информации – кои се генерираат од претходно дефинирани настани за возилото, може да пристигаат на мобилен телефон на корисникот или на и-мејл. Со посебен договор, истите алармни дојави може да пристигаат во Globsy Аларм апликацијата која е посебна апликација поставена во алармен мониторинг центар на Агенција за Обезбедување(опционо). Овој систем се состои од следниве сегменти: -Компанија за следење на возила преку ГПС/ГСМ систем е Геоко http://www.geoco.info

Банкарско нето порамнување

Системите за нето порамнување вршат прибирање на транскации во одреден временски циклус и нивно порамнување како целина. По завршувањето на приемот на трансакциите се создава матрица на порамнување според која се утврдува вкупниот прилив и вкупниот одлив на секоја банка. Врз основа на тие податоци се одредува нето позицијата на секоја банка и преку една централна сметка се преземаат средствата од банките со негативна позиција и се префрлаат кон банките со позитивна позиција. На тој начин банката учесник го плаќа или прима само износот кој претставува разлика помеѓу вкупниот прилив и одлив за сите нејзини депоненти. Со овој модел на порамнување се овозможува порамнувањето да се изврши со многу помал износ на средства од вкупниот износ на реализираните трансакции. Затоа овој систем претставува добар пример на колаборативен систем од интерес на сите негови учесници. Системите за нето порамнување најчесто се автоматизирани програмски системи со дневно порамнување.

Go2Meeting

Go2Meeting е web базиран колаборативен систем кој им помага на компаниите при меѓусебна комуникација. Главната намена на овој систем се Веб конференции на далечни локации, како и Screen-Sharing на персоналните компјутери, со што му е овозможено на корисникот да создава состанок со друг компјутер преку интернет.

Go2Meeting е развиен во јули 2004 година од страна на Citrix Online , Калифорнија. Овој систем е дизајниран така што на група поврзани компјутери, максималнен број на 15 компјутери, корисникот има право да го дели својот дескторп со останатите. Преносите на податоци се високо обезбедени со помош на екнрипција и опционални лозинки.

Subversion

Open source систем за контрола на верзии. Со него може да се управуваат податотеки и директориуми, како и промените што се прават над нив. На него може да се гледа како на „временска машина“ со која може да се гледаат верзиите на документите во одредено време и да се следи текот на нивните промени. Тој претставува општ систем за контрола на верзии со кој може да се управуваат буквално секаков вид на датотеки.

TortoiseSVN

TortoiseSVN e бесплатен open-source клиент за Subversion системот за контрола на верзии. TortoiseSVN управува податотеки и датотеки. Податотеките се снимаат во централно складиште (repository). Складиштето претставува податотека сервер, што ги снима или зачувува сите промени на податотеките и датотеките. Со ова всушност се овозможува да се поправаат постарите верзии на податотеките и чување на историја за тоа како и кога податоците се променети, и кој ја направил промената. Поради ова многу луѓе сметаат дека Subversion и другите контролни системи се некаков тип на “временски машини”. Некои контролни системи се системи за раководење со програмски поставки (SCM). Овие системи се специфицирани за управување со изворен код кој има архитектура на дрво и има многу особини кои се специфични за развој на програмска опрема – како природно разбирање на програмски јазици, или алатка за правeње програми. Subversion не е ниту еден од овој вид на системи, тој е општ систем кој се користи за управување со било која колекција од податотеки, вклучувајќи и код.

TortoiseSVN е бесплатен. Не се наплаќа неговото користење и може да се користи на било кој начин. Развиен е во GNU General Public License (GPL).

SourceForge

SourceForge е една од многу апликации за соработка при изработување на софтверски проекти. Истата е безбедно и централизирано решение за оптимизација и менаџирање на дистрибуиран развој. Содржи колаборативна развојна околина која ги обединува разделените тимови и алатки и преку соработка придонесува за зголемување на ефикасноста на проектот. Во себе нуди широк спектар на елементи со кои се олеснува соработката при изработката, а особено при обработката на проектите. Во себе вклучува елементи за манипулација со задачи, документи, следачи на одредени активности, артифакти. Исто така во себе вклучува и различни начини на комуникација како што се водење на дискусии на форум или пак обработка текстови на Вики. Преку CVN се обезбедува тесна поврзаност на изворниот код со останатите елементи во SourceForge.

WebEx апликации

WebEx апликациите се програмски решенија на Cisco за соработка во реално време со помош на web конференција. WebEx апликациите овозможуваат на многу лесен начин да се споделат идеите со секого и секаде. Претставуваат комбинација од споделување на работната површина во реално време и телефонска конференција, така што секој ја гледа истата работа додека се зборува. Тоа е многу попродуктивно отколку да се праќаат документи по е-маил или пак да се постигне договор со повеќе луѓе преку телефон. Со овие производи се избегнува потребата да мора да патуваат луѓето и да се среќаваат во живо за состаноци, бидејќи може да се прават презентации и да се споделуваат апликации, да се надополнуваат табели и извештаи, и сето тоа да се споделува со сите вклучени во конференцијата. Значи со еден збор со WebEx апликациите може да се сподели се што се гледа на десктоп, со останатите од конференцијата.
WebEx апликациите на Cisco нудат визија, знаење, технологија и иновација, и овозможуваат множество на решенија, секое направено да биде специфично за дел од бизнисот, со што со целото множество на решенија се опфатени сите делови на еден бизнис. Еве кои WebEx апликации се опфатени во комплетот:

• WebEx Meeting Center - Креира состаноци со можности за споделување податоци, апликации, звук и видео во реално време
• WebEx Sales Center - Има автоматски нотификации за да ги предупреди профеционалците за продажба кога се губи заинтересираноста на некој кандидат
• WebEx Training Center - Дизајнирано за тренери, вклучува поддршка за сесии и тестирање, следење и правење извештај за оние за кои се наменети тренинзите
• WebEx Support Center - Дозволува агенти за поддршка да ги идентификуваат, решат и следат проблемите на купувачот како дел од безбедна онлајн поддршка
• WebEx Event Center - Специјално дизајниран за web семинари и настани; Вклучува автоматско бодување на лидерите, менаџмент за поканување преку е-маил и табела со настаните
• WebEx LiveStream - Специјално дизајниран за големи настани (100 - 200,000 присутни) на кои им е потребно видео со квалитет на телевизија, звук и powerpoint презентација.
• WebEx Consulting Services - Експертни тимови кои обезбедуваат образование и испорака со цел да создадат онлајн тимови за продажба, универзитети, маркетиншки програми итн.
• WebEx WebOffice - Дизајниран за мали бизниси, WebEx WebOffice овозможува on-demand алатка за колаборација, во која е вклучено управување на документи, групен календар, управување на базата, управување на таскови и уште неколку други колаборативни бизнис алатки
• MeetMeNow - Web аплиакација за среќавање на поединци. Им овозможува на корисниците да има до 15 луѓе вклучени во конференцијата.
• PCNow - Им овозможува на корисниците сигурно да пристапат до оддалечени компјутери преку мобилен телефон или web пребарувач

Microsoft SharePoint Portal Server

Скалабилен портал опслужувач што поврзува луѓе, тимови, и знаење преку бизнис процесите. Microsoft SharePoint овозможува флексибилно поставување и алатки за управување со што е олесната колаборацијата преку агрегација, организација и пребарување. Како повеќето портали, Microsoft SharePoint овозможува посетителите да креираат свој конвенционален изглед на web страните. Приспособувањето на потребите може да биде многу едноставно или многу комплексно, во зависност на типот и верзијата на инсталираниот производ. Microsoft SharePoint е колаборативна платформа интегрирана со алатките од Microsoft Office фамилијата (Word, Excel, Outlook, InfoPath). SharePoint поддржува и верзионирање на документи и листи.

Досега Microsoft има лансирано 3 верзии на MOSS (2003, 2007, 2010). MOSS претставува најбрзо растечкиот производ во историјата на Microsoft (побрзо растечки е дури од најпознатиот производ на Microsoft - оперативниот систем Windows). Развивањето во MOSS може да е многу комплексно. Ова е случај со MOSS 2007. Microsoft го издаде MOSS 2010 на почетокот на јуни 2010. Оваа верзија е многу поддобра од претходната затоа што има одлична интеграција со Visual Studio 2010. За секоја функционалност што се развивава на MOSS постои тип на проект во VS (Visual Studio) така што сите подесувања за deploy на проектот се веќе дефинирани (освен врската каде треба да се направи deploy).

Друга алатка која е од голема помош е бесплатниот SharePoint Designer. Оваа алатка е присутна и за 2007 и за 2010 верзијата. Нормално, подобра е најновата верзија. Интересен е фактот за креирањето на workflows во 2010 верзијата. Овде има можност да се создава некој едноставен workflow и потоа да се импортира во VS 2010 каде автоматски се исцртува целиот дизајн на workflow а потоа има можност да се менува односно да се додаваат нови функциналности нов код било каде во временската линија на workflow функциналноста.

WEB 3.0

Концептот за WEB 3.0, околу кој секојдневно се водат полемики во информатичкиот свет и се додаваат нови значења и карактеристики, во својата основа претставува еден голем колаборативен систем, кадешто објавувачите на Интернет се придржуваат до одредени стандарди и онтологии при изложувањето на своите веб ресурси (страници, документи, датотеки, податоци и слично). На тој начин, информациите стануваат достапни не само на презентациско ниво, туку и погодни за прибирање и обработка од страна на програмски колаборативни агенти, кои соработувајќи помеѓу себе можат да доведат до кумулација на знаењето во целина. Стандардите и препораките за изградба на мулти-агентни системи ги дава групацијата FIPA (The Foundation for Intelligent Physical Agents) во рамки на здружението IEEE.

Биомедицински истражувачки систем

CLEF е колаборативен систем кој ги подобрува информациите за грижата врз пациентите и резултатите од лекувањата во растечко складиште со псевдомизирани податоци за пациентите, поврзани со генетските и геномските информации кои можат да бидат безбедно споделени за биомедицински истражувања. Тој овозможува соработка помеѓу луѓе т.е размена на генетски и геномски информации за одреден тип на болести и грижата врз тие пациенти. Според времето и местото овој систем спаѓа во групата на колаборативни системи со неопределено место и неопределено време. Преку својата платформа развиени се технологии и услуги, овозможувајќи кохерентна колаборативна истражувачка околина која им овозможува на истражувачите безбедно и сигурно да ги анализираат и испитуваат клиничките информации. Обезбедени се инфраструктура и алатки кои можат да бидат користени од далечински авторизирани корисници, и може да бидат употребувани како во болници така и од доктори кои одат во домашна посета.

Tекнувало - Колаборативен сервис

Текнувало претставува колаборативен сервис за поставување и одговарање прашања од области поврзани со програмирање. Овој сервис им помага на луѓето вклучени во оваа проблематика на брз и едноставен начин да дојдат до информации за проблемите во секојдневното работење. Преку поставување на прашања и добивање/давање на одговори се раменуваат искуства од различни области од програмирањето помеѓу огромен број на членови од ИТ заедницата во нашата земја. Повеќе информации за овој сервис како и за неговата функционалност може да се најдат на страната на Текнувало

MyDataNest

MyDataNest претставува веб базирана апликација којашто бесплатно е достапна до корисниците. Овозможува на луѓето да креираат и уредуваат документи на интернет бесплатно, исто така им овозможува на корисниците да ги споделуваат своите документи, дури и да колаборираат со другите корисници во реално време. MyDataNest е многу едноставна апликација и лесна за користење за било кој корисник. Тимовите можат да соработуваат на Word документи, Excell и други канцелариски документи во online канцелариски пакет. Исто така корисниците может да испраќаат музика и видео во живо и имаат можност да го пуштат од страна на сајтот од каде што доаѓа или од негова страна каде што пристигнал. MyDataNest има бесплатен accounts кој дозволуваr 2GB на слободен простор и големината на датотеките до 50MB. Може да се пристапи од било кој компјутер кој има интернет конекција. Повеќе информации за оваа апликација како и за неговата функционалност може да се најдат на страната на MyDataNest

Alfresco Share - Колаборативно управување на содржини

Во денешни услови на напредни технологии корисниците имаат пред се потреба од едноставни програмски алатки кои ги користат во секојдневната работа, како што се пребарување со Google, читање од Wikipedia и од сопствени Wiki страници, пишување на блог, наоѓање на лица преку Linkedin, читање на известувања преку rss, следење на активностите на пријателите на Facebook и на крај сите тие активности сместени во iGoogle. Токму Alfresco Share нуди активности слични на овие меѓутоа пресликани во секојдневната работа на вработените (проекти,тимови) во една организација. Alfresco Share е изграден врз основа на Alfresco документ менаџмент системот и претставува out-of-thebox колаборативен систем за управување на содржини. Накратко обезбедува: собирање, размена и пребарување на информации помеѓу виртуелни тимови. Тимовите или учесниците во проектите можат интерактивно да пронајдат „барани“ информации, професионалци, минати или сегашни проекти или пак да бидат информирани за сите промени што ги прави нив далеку поефикасни. Како позначајни карактеристики на Alfresco Share се јавуваат:

• Библиотека на документи
• Пребарување
• Информирање за активности
• Виртуелни Тимови
• Адаптација на кориснички интерфејс
• Можност за развој на сопствени модули(апликации)
• N - слојна архитектура
• Подршка за CMIS (Content Management Interoperability Services)

NetResults Tracker

NetResults Tracker, е моќен и едноставен web базиран колаборативен систем кој им помага на компаниите во евиденцијата и решавањето на проблемите, како и автоматско управување на изнаоѓањето на соодветно решение по пат на резолуција. Системот го користат преку 1000 компании од различни профили, универзитети и групации во 35 земји од светот, меѓу кои и Adobe Systems, Google, AOL, BMW, MIT и многу други. Неговиот web базиран кориснички и администраторски посредник овозможува едноставно управување со проектите за менаџерите, на учесниците во проектот им овозможува поедноставено добивање на задачи, соработка и соработка со останатите учесници и размена на знаење без разлика на географската локација, водење евиденција за текот и состојбата на проектите и многу други можности.

Bugzilla

Bugzilla е едноставен и бесплатен web базиран колаборативен систем кој им помага на компаниите во евиденцијата и решавањето на грешките или дефектите кои се произлезени при развивање на проект. Овој систем им овозможува на идивидуалци или групи на програмери да ги прегледуваат истакнатите грешки во нивниот производ ефективно. Bugzilla e создаден од страна на Terry Weissman и е пуштен во употреба во 2001 година. Ова е open source систем развиен е во Perl. Се што е потребно за да се инсталира Bugzilla e компатибилен податочен систем, минимална верзија на Perl 5, компатибилен web опслужувач и било како SMTP сервер.

Најчестиот принципот на работа на овој систем е внесување на некаква грешка пронајдена најчесто од тестерот. Се праќа електронска нотификација кон сите или поединци од групата составена за проектот дека е поставена нова грешка. Програмерот ја корегира настанатата грешка, се најавува на Bugzilla системот и поставува дека грешката е решена и притоа електронска нотификација добиваат сите или поединци од групата составена за проектот. Тестерот или QA личност ја регистрира грешката како корегирана откако ќе изврши проверка. Грешката никогаш не исчезнува од системот, таа после извесно време може повтроно да биде вратена.

Microsoft Unified Communication

Microsoft Unified Communication е збирка на технологии кои овозможуваат комуникација и соработка преку обединување на постоечките комуникациски системи и алатки (Desktop комуникациски системи, електронска пошта, факс, класични и IP телефонски системи, интернет, говорна пошта) со алатки кои се во секојдневна употреба (електронска пошта, Microsoft Office 2007, instant messaging, мобилни уреди базирани на Windows оперативен систем) со користење на интегрирани опслужувачи + сервиси и клиентски апликации (Microsoft Office COmmunications Server, Microsoft Exchange Server, Microsoft Office Communicator, Microsoft Office Outlook, Microsoft Office Live Meeting) за да овозможи комплетни комуникациски услуги (VoIP телефонија, видео и аудио конференција, контакт информации, информации за присутност, instant messaging, IVR (Interactive Voice Respond - говорни автомати), електронска пошта, говорна пошта, факс услуги, календар) достапни преку широк избор на апликации и уреди (комјутери, фиксни и мобилни телефони, интернет, мобилни уреди базирани на Windows оперативен систем)

Oracle Beehive

Oracle Beehive е решение за соработка коешто се нуди на големите фирми. Овозможува широка палета од интегрирани услуги за соработка, вклучувајќи: конференции, брза размена на пораки, електронска пошта, календар, управување со работни задачи и работен простор за тимска соработка. Го поддржува Microsoft Outlook како клиент за електронска пошта и календар. Како Web клиент за електронска пошта и календар користи Zimbra Client, атрактивна, интуитивна но и моќна алатка. Пристапот до работниот простор за тимска соработка лесно се интегрира со Microsoft Outllok и Windows Explorer, и на овој начин корисниците можат да ги користат документите како да се наоѓаат на нивниот локален компјутер. За разлика од неговиот претходник Oracle Collaboration Suite, Oracle Beehive е многу поотворен за проширување, има поддршка за Wiki и нуди поголема палета на услуги приспособени за користење од мобилни уреди. Се одликува со скалабилност, поддршка за глобални организации, централизирана точка на управување и голем степен на сигурност. Може да се постави на Linux, Solaris i Microsoft оперативни системи (64 битен хардвер не му е потребен).

Visual Studio Team Foundation

Team Foundation е дел од Visual Studio Team System и е множество од алатки и технологии кои овозможуваат тимот да соработува и да ги координира своите акции при работењето на проекти. Се вбројува во групата на колаборативни системи бидејќи овозможува членовите на тимот да комуницираат, да соработуваат делејќи заеднички ресурси, овозможува подобрено следење на ефикасноста на извршување на работните задачи, поддржува различни улоги во работа на еден проект и е прилагоден за секоја различна улога.

За соработка во рамки на тимот голема улога игра и порталот кој е Windows SharePoint Web портал и овозможува членовите да складираат документи до кои може сите да пристапуваат, извештаи, календари на активности и сл.

Директната интеграција со Visual Studio овозможува од исто место програмерите да може да ги гледаат своите задачи, да пристапуваат до проектот и сите документи, сите извештаи, да прават свои извештаи, да градат builds и тестови за самиот проект. За подобрена соработка системот има и вградени предупредувања (alerts) кои може да се конфигурираат после определени промени да ги информираат членовите по електронска пошта за настанатите промени така што сите се во тек со случувањата во проектот.

Значи станува збор за колаборативна платформа која интегрира source control, креирање и следење на извршување на работни задачи, проектен менаџмент, портал за колаборација, builds, верзионирање, тестирање на проектот, како и интеграција со chat системи, сите овие карактеристики придонесуваат во зголемување на ефиксноста на тимот. VS Team Foundation нуди:

• Портал за проектот
• Team Explorer
• Различни типови на работни задачи (tasks, bugs, scenarios, risk)
• Следење на статуси на работни задачи
• Историја на работните задачи
• Нотификации
• Builds
• Извештаи
• Интеграција со Microsoft Project и Excel
• Алатки за тестирање(load testing, unit testing, database test)
• Team Foundation Server Power Tools (Октомври 2008), можности за интеграција со chat системи

Ipswitch iMail Server

Ipswitch iMail Server претставува e-Mail опслужувач којшто може да ги задоволи барањата на малите и средни компании. Со помош на Ipswitch IMail Server, на компаниите им се овозможува пристап до сет од евтини, ефективни, моќни и лесни за користење колаборативни алатки направени во околина на email со Microsoft Outlook — вклучувајќи заеднички календари, групни распореди и глобална листа на адреси. IMail исто така подржава синхронизација со мобилни уреди и web базиран пристап до информациите како и поддршка за податочно складирање. Надополнет со secure instant messaging, овој продукт претставува моќна алатка за соработка во рамките на една организација.

Windows Live SkyDrive

SkyDrive е бесплатен колаборативен сервис на Microsoft, и истиот е еден од модулите на генералниот сервис Windows Live на Microsoft . SkyDrive сервисот на корисниците (лица кои имаат креирано Live корисничка сметка) им овозможува да креираат документи (Word, Excel, PowerPoint и OneNote) преку веб интерфејс и истите да ги складираат и организираат на бесплатниот простор за складирање кој го обезбедува сервисот. Освен документи, SkyDrive овозможува складирање и на фотографии и видео содржини. Сите содржини публикувани на SkyDrive може да се споделуваат со поединци (доделувајќи им пристап преку mail) или со групи на корисници кои може да се креираат преку самиот сервис. Постои можност и за неограничено споделување, давајќи пристап на секого, а линкот до содржините може да се публикува и на социјалните мрежи. SkyDrive системот, освен пристап и работа со своите содржини од секаде овозможува и успешна колаборација помеѓу корисниците преку споделување и заедничка работа на документи.

Windows Live Mesh 2011

Windows Live Mesh 2011 претставува алатка од Windows Live Essential пакетот, развиена од Microsoft Corporation која овозможува on-line колаборација помеѓу различни уреди, кои коррисникот ги додава на порталот за уреди, а кои се во негова сопственост, односно може да се најави на нив. Колаборацијата се остварува преку синхронизација на податоците (документи, слики или други фајлови) помеѓу различните уреди, или помеѓу уредите и Sky Drive дисковиот простор. Оваа алатка овозможува корисникот да работи од повеќе географски дисперзирани уреди, без потреба од испраќање на електронски пораки или пренесување на податоците на надворешни медиуми и нивно копирање на уредот на кој во моментот е поврзан корисникот. Оваа алатка овозможува и верзионирање, on-line и off-лине работа при што на крај последната верзија се синхронизира на останатите уреди кои во моментот се on-line, или ќе бидат синхронизирани во моментот кога ќе бидат on-line. Дополнително, оваа алатка овозможува и пристап од далечина и контрола на сите уреди на корисникот кои во моментот се on-line, а се во кругот на уреди кои корисникот ги додал на порталот за уреди. Секако се очекува уредите да имаат инсталирана Windows Live Mesh алатка како предуслов за додавање на порталот за уреди и користење на погодностите на оваа алатка.

Google Docs

Google Docs претставува бесплатен веб-базиран систем создаден од страна на Google. Google Docs е продукт кој се базира на креирање на word и excel документи, како и презетнации и форми. На секој корисник кој има Google account му е дозволено да создава и едитира документи online, додека има соработка во реално време со други корисници. Откако корисникот ќе го создава или постави документот на Google серверот, преку електронска адреса ги известува корисници за поставениот документ. Google docs овозможува многу полесна распределна и соработка на документот кај корисниците, а со тоа и потполна сигурност. Сите корисници кои имаат пристап до документот имаат право да го променуваат. Сите верзии на документот се достапни во било кое време.

Google Wave

Google Wave претставува нов модел на комуникација и соработка на интернет. Google Wave е продукт, платформа и протокол, кој се базира на хостирани разговори именувани како wave. Еден wave претставува подеднакво документ и разговор, каде корисниците можат во исто време да комуницираат и да работат заедно со текст, слики, видеа, мапи, и други содржини. Овој модел им овозможува на луѓето да комуницираат и да работат заедно на поефикасени начини. Google Wave е и платформа која нуди множевство на open source API-а, кои им овозможуваат на други инжињери да вградуваат wave-ови во други веб апликации и сервиси и да градат проширувања и надоградувања во рамките на самите wave-ови.

Google Wave сѐ уште не е јавно достапен продукт. Прв пат е претставен пред јавноста на 28 мај 2009 година за време на конференцијата на Google, Google I/O. Неговото официјално претставување е најавено во текот на оваа година. Целта на јавното претставување е да се дозволи на програмските инженери надвор од Google да развиваат апликации и проширувања. Претставува веб базиран сервис и компјутерска платформа дизајнирана за да ги обедини постоечките начини на комуникција и колаборација, како што се електронската пошта, моментална размена на пораки (Instant messaging), викија и дтушмрежи.

Google Wave е изработен со помош на Google Web Toolkit и сѐ уште е во развој. Се очекува јавно да биде достапен до крајот на оваа година. Во овој момент Google Wave е достапен само како developer preview. Google најави дека планира да го отвори и јавно да го понуди најголемиот дел од кодот.

Socialtext

Socialtext претставува програмска подлога на Еnterprise 2.0 Wiki за соработка меѓу корпорации или организации. Socialtext нуди комплетно множество на wiki функционалности за деловно работење: за тимска колаборација, соработка на ниво на проект и создавање на заедници. Основна цел на Socialtext системот за соработка е да ја зацврсти комуникацијата меѓу вработените, клиентите и деловните партнери, да ги подобри деловните процеси и да обезбеди брзо донесување на одлуки преку едноставни алатки за споделување на знаење, компетенции и идеи, а воедно и создавање на online заедници за нивните продукти или сервиси.

Во рамки на Socialtext се обединети голем број на колаборациски сервиси и алатки, како што се wiki работни околини, лични wiki страни (базирани на Google Gadgets стандардот), означување, пребарување, блогови, микроблогирање во рамки на корпорации, споделување на датотеки, управување со документи, друштвена мрежна комуникација, дискусиони групи, синхрони комуникации, email, RSS, десктоп клиентска апликација базирана на Adobe AIR, први индустриски друштвени програми за табеларни пресметки, мобилен посредник кон Socialtext работната околина и wiki содржина и off-line пристап. Socialtext се интегрира со LDAP или Microsoft Active Directory системите што овозможува брзо создавање на профили и централизација на корисничката автентикација. Socialtext нуди конектори за поврзување со Microsoft SharePoint и Lotus Connections кои овозможуваат брзо да се интегрира соработка меѓу корисниците во овие околини. Socialtext платформата има модуларна и проширлива веб ориенирана архитектура и нуди API-a за проширување на функционалноста на сервисот. Socialtext го нуди својот продукт како програмското решение SaaS, уред и решение со отворен код Open SocialText.

Овој колаборациски систем има преку 4000 глобални корисници кои припаѓаат на повеќе од дваесет индустрии вклучувајќи финансиски, здравствени, правни, технолошко производствени, медиумски, издавачки, пропагандни и образовни институции, што е реален показател за неговата применливост. Дел од нив се Symantec, Nokia, Ogilvy PR, Washington Post, Epitaph Records, BASF, SAP, Intel, MWW Group, USA Today, MicroStrategy, IKEA.

Microsoft Learning Gateway

Microsoft Learning Gateway платформата претставува еден од системите за управување со знаењето, и технологија која го олеснува делењето и преносот на знаење. Оваа платформа која во комбинација со MSN share порталот обезбедува развој на модули за образование на далечина. Learning Gateway помага во отстранувањето на бариерите кои го спречуваат ефективното користење на технологијата и ја прави комуникацијата и соработката помеѓу сите корисници (професори, студенти и администратори) полесна. Learning Gateway користи Windows SharePoint сервиси како основен слој на порталот. Над ова ниво, дадена е платформа од погодни едукативни веб делови со кои може да го менуваме решението според нашите потреби како корисник.

Поставување на ресурси за учење-

Овој дел е дизајниран да го автоматизира процесот на поставување на било какви едукативни објекти во Learning Object Repository (LOR) библиотека. Веб делот го ослободува професорот од внесување на описни податоци секогаш кога ќе се обиде да постави образовен објект.

Пребарување на ресурси за учење-

Професорите го користат овој веб дел за пребарување на образовен објект во LOR библиотеката каде тие го прикачиле. Истите кои ќе се појават како резултат на пребарувањето, професорите можат да ги доделат на одредени студенти или на цела паралелка.

Body Area Network (BAN)

Body Area Network (BAN) претставува комуникација на уреди со ниска моќност и оперирање на, во или околу чевечкото тело (Но не ограничувајќи се само на луѓето) и служи како сервис за повеќе апликации вклучувајќи медицински, апликации за забава и други. Поинаку кажано BAN е систем од уреди во близина на човечкото тело кои колаборираат помеѓу себе во корист на човекот. Уредите комуникацијата помеѓу себе ја остваруваат преку безжични технологии, а нејзината работа се состои од мониторинг на човечкото тело и пренос на податоци од телото на човекот до некоја базна станица, од каде што истите можат да бидат проследени до болница, клиника или на било кое друго место, во реално време.

BAN технологијата е сѐ уште во примитивна фаза и нашироко се истражува. Оваа технологија откако еднаш биде донесена и прифатена, се очекува да биде значаен изум во здравството, што ќе доведе до тоа да телемедицината стане реалност.

Microsoft Office Project Server

Microsoft ги проширува можностите на Microsoft Project со Project Server и Project Web Access пристап. Microsoft Project Server ги чува информациите за проектот во една централна база на податоци (MSSQL Server), заштитени од неовластен пристап и корумпирање на податоците.

Project Center поддржува извештаи за организацијата на проектно ниво. Со помош на оваа алатка менаџерите можат да пребаруваат детали за проектот. Проектниот Менаџер ги спроведува плановите за проектот и ги прераспределува задачите до членовите на тимот. Задавањето на задачите може да биде дистрибуирано до членовите на тимот преку нивните страници во Web Access. Тие треба да го разменуваат статусот и промените и да му овозможат на менаџерот да биде во тек со задачите во проектот. Project Server поддржува електронска комуникација преку Интернет со помош на Web Access. Членовите на тимот може да го обноват статусот на нивните задачи преку листата “Мои Задачи“ или “Временската листа“ во Project Web Access.

Искористеноста на ресурсите може да се анализира преку Resource Center - от, дозволувајќи им на организациите да ги предвидат идните барања за ресурси и да имаат поефикасно искористување на ресурсите.

Прегледот е полесен да се разбере и е поробустен преку Web Access, отколку со Microsoft Project. Project Server има сопствен календар, погледи, табели, филтри, како и полиња.

За секој објавен проект во Microsoft Project може да се создава Project Workspace, кој претставува работен простор од Microsoft SharePoint Teamsite каде проектниот тим може меѓусебно да дели документи, прашања и ризици.

Google Buzz

Google Buzz е алатка за пораки и друштевено вмрежување која е интегрирана во рамките на Gmail, мрежно ориентиран сервис за пораки или е-пошта. Корисниците на оваа алатка може да споделуваат врски, фотографии, видеа, статус пораки и коментари организирани во форма на разговори, видливи во корисничкото сандаче. Buzz им овозможува на корисниците да можат да одберат дали ќе ги делат со светот своите пораки или ќе ги споделуваат приватно со група на пријатели секогаш кога поставуваат нова порака.

Во моментов во рамките на Buzz се интегрирани следниве сервиси: Picasa, Flickr, Google Reader, YouTube, Blogger, FriendFeed, identi.ca и Twitter. На овој начин Google се обидува да стане конкурент на страните за друштвени мрежи како Facebook и сервисите за микро блогови како што е Twitter. Од страна на Google оваа алатка треба да ја пополни празнината помеѓу алатките кои се користат за работа (е-поштата од Google која се користи во помали фирми) и задоволство, бидејќи пораките од пријателите се сега дел од маил сервисот.

Но сепак оваа алатка доби доста критики поради неводењето сметка за приватноста на корисниците. Овие забелешки беа посочени на фактот што Gmail листата на контакти со оваа алатка е јавна, иако некои корисници на Gmail воопшто ја немаа вклучено алатката Buzz. Buzz има добра интеграција со Android оперативниот систем и со Google Maps, со што остава простор за големи иновации на Buzz во доменот на мобилните апликации и сервиси.

Dot Project

DotProject е веб базирано програмско решение наменето за планирање и водење на проекти. Развиено е како бесплатна замена на Microsoft Project со што и вклучува голем дел од функционалностите кои ги обезбедува Microsoft Project за водење на проекти. DotProject како бесплатна замена на Microsoft Project има голема примена како во софтверската индустрија така и во компании од различна природа и големина, невладини организиации, школи, но и кај индивидуалци. Со својот едноставен кориснички посредник и големиот број на опфатени функционалности dotProject е помеѓу најупотребуваните продукти за водење и организација на проекти. Како и другите софтверски решенија за водење на проекти главната функционалност на овој продукт е организација и планирање на задачи, распределување на задачи, планирање на ризици, планирање на придобивки од проектот, соработка помеѓу членовите на тимот.

Најкористени функционалности кој ги овозможува овој продукт се:

• Организација на проекти
• Организација и распределување на задачи
• Организација на ресурси
• Формирање на тимови
• Распределување на тимови по проекти
• Овозможува комуникација преку форум
• Организација на податоците за клиентите
• Приказ за текот и успешноста на проектот преку Gantt Chart
• Генерирање на различни репорти
• Календари
• Историја на активности

ProcessMaker

ProcessMaker е уникатен Open Source корпоративен софтвер за менаџирање со бизнис процеси и работен тек (workflow), дизајниран за мали и средни бизниси и организации.

Тој е user-friendly апликација за менаџирање на работниот тек ефикасно и ефективно. Бизнис корисниците и експертите за процесите, без искуство во програмирањето, можат да дизајнираат и водат работни текови (workflows), да ја зголемат транспарентноста и радикално да ја намалат употребата на пишаната документација. Овозможува автоматизација на процесите помеѓу системите, вклучувајќи ги човечки ресурси, финансии, продажба и оператива. Приватни и јавни организации можат да го користат за автоматизација на процесите кај кои има интезивни побарувања од документи меѓу различните оддели.

ProcessMaker е напишан во PHP и Ajax и е целосно web базиран со сервисно ориентирана архитектура (SOA). Има интерфејс за креирање на работни текови, каде може да се отворат и променат сите бизнис процеси со едноставно повлекување и поместување на објектите кои го дефинираат процесот. Дополнително, тој располага со алатки за дизајнирање на форми, креирање на документи, назначување на улоги и корисници, креирање на правила за рутирање, интерконекција со надворешни системи за бизнис интелегенција (BI), системи за менаџирање со документи (DMS), системи за менаџирање со содржини (CMS) и систем за планирање на ресурси (ERP), преку сервисно ориентирана архитектура.

PhpGroupWare

PhpGroupWare, порано позната како webdistro, е мулти-корисничка група целосно напишана во PHP и дел од проектот DotGNU. Таа обезбедува околу 50 веб-базирани апликации, вклучувајќи календар, адресар, напреднат вид на проект менаџер, листа на задачи, електронска пошта и менаџирање на датотеки. Календарот поддржува повторување на настаните и вклучува аларм. Системот ѕа електронска пошта поддржува вметната графика и закачување на датотеки.. Системот како целина поддржува кориснички нагодувања, теми, кориснички дозволи, мулти-јазична поддршка и кориснички групи. Исто така вклучува модули за да се постави и администрирање на работната средина. Корисничката група целосно се заснова на напреден програмски интерфејс (advanced Application Programming Interface - API).

PHProjekt

PHProjekt е бесплатна група и веб апликација за проектен менаџмент напишана во PHP. Таа е формирана кон крајот на 1990-тите години од Албрехт Гинтер, а од почетокот на 2006 година, Mayflower GmbH го развива и поддржува PHProjekt заедно со Гинтер. PHProjekt е единствениот слободен софтверски проект за управување со софтверот вклучен во сценариото Simple Scripts инсталерот и еден од двата вклучени во сценариото Фантастико инсталер (заедно со dotProject). Функционалноста на софтверот може да се прошири преку разни додавања на пакети (вклучувајќи го и оној за синхронизација со MicrosoftOutlook).

Lotus Notes и Domino

Софтверот Lotus Notes и Domino им помага на корисниците да изведуваат акции, да креираат и да споделуваат знаење и да колаборираат. Обезбедува една табла со функционалности, која е лесна за користење и им помага на корисниците поефикасно да ја завршат работата. Софтверот Lotus Notes и Domino ги спојува на едно место сите ресурси на компанијата кои се потребни за успешно завршување на секојдневните задачи и барања. Функционалностите кои ги нуди овој софтвер се следниве:

• Кога корисникот ќе добие е-пошта и сака веднаш да исконтактира со испраќачот, доволно е само да кликне на неговото име за да започне разговор (chat).
• Корисникот добива барање за состанок. Може во посебен поглед да ги провери неговиот личен и професионален календар, било каде и да се наоѓа, за да биде сигурен дека тој термин не е зафатен.
• Контакт информации од некој нов корисник (колега) може да бидат испратени преку "smartphone" до Lotus Notes и ќе бидат интегрирани во целосната листа на контакти.
• Следење на најновите новости е овозможено со интегриран читач на новости.
• Блокирање на одреден корисник.

Колаборација на попаметен начин

Софтверот Lotus Notes и Domino обезбедува моќни, интуитивни колаборациски алатки, за поефикасна работа на тимот во еден проект.

• Со користење на IBM Lotus Symphony софтверот, кој доаѓа заедно со Lotus Notes и Domino, може да се креираат, отвораат, зачувуваат и делат документи во различни формати, вклучувајќи и Microsoft Office.
• Управување со проекти, споделување на содржина со тимот и наоѓање на вистинските личности за завршување на дадена задача. Зачувување на идеи, споделување на знаење со тимот и следење на последните развојни проекти со помош на блог и темплејти за форуми.

Microsoft Lync

Microsoft Lync (претходно Microsoft Office Communicator) и Microsoft Communicator за Mac се клиенти за комуницирање преку инстант пораки и се користат со Microsoft LyncServer. На еден начин тие се замена за Windows Live Messanger, кој се користи со Exchange Messaging Server. За разлика од Windows Live Messanger , овој софтвер има пошироки функционалности во рамките на организацијата каде е имплементиран.
Microsoft Lync обезбедува комуникација на повеќе начини преку единствен и едноставен интерфејс. Корисниците можат да се поврзат и соработуваат од било која локација каде што има интернет конекција. За разлика од претходната верзија Office Communications Server (OCS), Microsoft Lync поддржува разни облици на комуникација од еден кориснички интерфејс: размена на инстант пораки, говорни повици, видео повици, состаноци, интерактивни сесии (конференции). Освен подобрената комуникација во една организација, Microsoft Lync нуди можност за намалување на инфраструктурните трошоци. Microsoft Lync поддржува и работа со три други Microsoft семејства: Office, SharePoint, и Exchange. Развиени се две верзии на клиент комуникаторот за користење на Office Communications Server (OCS): клиент за Windows и клиент за Mackintosh. Двете верзии овозможуваат на корисниците:

• Размена на инстатнт пораки
• Телефонски разговори (PC-to-PC)
• Видео повици
• Делење на фајлови
• Делење на десктопот
• Можност да се види дали се слободни другите корисници на комуникаторот и објавување информации за сопствената достапност.

Функционалности

Оснoвните функционалности вклучуваат размена на инстант пораки, пренесување на глас преку ИП и видео конференции во рамките на клиентскиот софтвер. Напредните функционалности се поврзани со интеграцијата со други софтверски алатки на Microsoft.

• Достапноста на контактите е базирана на Microsoft Outlook календарот кој се наоѓа на Microsoft Excange Server-от.
• Листата на контакти може да се превземе од локалните сервиси од Microsoft Excange Server-от.
• Преку Microsoft Office може да се види дали и други корисници работат на ист документ.
• Целата комуникација меѓу клиентите се одвива во рамките на Microsoft Office Communications Server, локален сервер. Ова ја прави комуникацијата посигурна, пораките не мора да излезат од интеранетот, за разлика од од други интернет базирани сервиси за комуницирање. Серверот може да се сетира да препраќа пораки на други мрежи за комуникација, одбегнувајќи инсталација на дополнителен сервер на клиентска страна.
• Различни видови на клиенти се овозможени во Office Comunicator. Последната верзија поддржува и мобилни клиенти, односно овозможува мобилнен клиент да се приклучи на конференција, да прави и прима повици и потенцијално да се намалат трошоците за роаминг.
• Користи SIP комуникациски протокол за клиентот.
• Можност за TLS и SRTP енкрипција и сигурна сигнализација и сообраќај.
• Овозможува делење на фајлови (upload/download).
• Една од побитните нови функционалности е мулти-клиент колаборација во реално време, што им овозможува на тимови луѓе да гледаат и истовремено да работат на истите документи и во рамките на една комуникациска сесија. Функционалностите се имплементирани на следниот начин:
  • Колаборација преку множество на документи, каде учесниците имаат можност да споделуваат текст, цртежи и графички анотации.
  • Соработка преку Power Point документи, каде што учесниците можат да ги контролираат и гледаат презентациите, но можат и да дозволат другите учесници да додаваат текс, цртежи и графика.
  • Колаборација преку избирачки списоци, каде презентерите можат да организираат избори. Сите учесници можат да гласаат и потоа да се генерираат резултати.
  • Споделување на десктоп, дозволувајќи им на учесниците да го гледаат вашиот екран и да соработуваат со вас.
  • Споделување на windows апликации, овозможувајќи им научесниците да гледаат и да соработуваат за одредена апликација.

Сите колаборациски сесии се автоматски дефинирани како конференции каде клиентите можат да поканат и други клиенти-учесници на конференцијата. Иницијаторот на конференцијата (обично се нарекува организатор) може да им додели улога на учесниците како презентери или да им додели улога на посетители-слушатели. Организаторите исто така можат да дефинираат некои основни функции кои можат да ги прават или гледаат презентерите, односно слушателите. Подетална политика на пермисии се дефинира на ниво на серверот.

Заклучок

Microsoft Lync се обидува да ја исполни нашата визија и да ги обедини сите форми на модерна деловна комуникација, овозможувајќи им на луѓето поголема соработка во вид на "лично" искуство, обезбедувајќи функции како HD видео, снимање на конференција, социјални функции како ажурирање на статусот и ажурирање на достапноста.
Во прилог на трансформирање на начинот на кој луѓето комуницираат, ИТ одделите треба да фо имплементираат Lync во нивната инфраструктура, со што би се подобрила комуникацијата, елиминирале традиционалните PBX системи и би се заштедиле пари и време.

BSCW (Basic Support for Cooperative Work )

Развојот на организациите во денешно време се повеќе зависи од виртуелните тимови во кои интеракцијата се одвива меѓу географски дистрибуирани единици.Често овие тимови се глобално распоредени, во мултинационални компании. Може да се дефинираат на различни начини, иако основните елементи на физичка дисперзија и интеракција со посредство на комуникациско - информациски системи се среќаваат во секоја дефиниција. Виртуелните тимови можеме да ги дефинираме како група на луѓе кои комуницираат преку независни задачи водени од заедничка цел и работат низ времето, просторот и организациските граници со линкови зајакнети со комуникациски технологии. Често виртуелните тимови се привремени, членовите не работеле заедно претходно, не се познаваат, се културно различни и се потпираат на компјутерски заснована комуникација која не само што ја елиминира физичката оддалеченост туку и времето преку асинхрони интеракции. Фирмите може да добијат зголемена флексибилност преку тимови со соодветна експертиза кои може брзо да се формираа, без оглед на физичката локација на членовите, може многу брзо да реагираат на промените во нивната околина и да ги намалат трошоците предизвикани од потребата за движење на луѓето. Mоже да се користи голем број на различни шеми за да се класифицира широкиот спектар на алатки кои подржуваат виртуелна групна соработка. Системите за колоборација на групи мора првенствено да подржат синхрони интеракции (видео конференции,real time разговори) или асинхрони интеракции (дискусиони групи,групни календари). Во поново време се забележува драматичен раст на веб базираните колоборативни системи. Со користење на пребарувачите како интерфејс, ваквите системи нудат виртуелни тимови со заеднички задачи и фајлови, дискусии и евиденција на активностите на тимовите за да се овозможи соработка на дисперзирани тимови кои работат на исти проекти. Еден популарен систем развиен во Германија е BSCW http://public.bscw.de (Basic Support for Cooperative Work ) . BSCW е целосно веб базиран колоборациски систем кој овозможува ефикасна тимска работа во рамките на една компанија и со надворешни партнери преку широк спектар на функции. Тој нуди пристап до документи, средби и контакти со заеднички работни околини, а исто така корисниците може да ја организираат нивната соработка преку задачите и координацијата на состаноци. Блогови, форуми и Wiki-а се достапни за споделување на информации и документирање на резултати од проектот.BSCW се базира на концептот на self-administrated работни групи и флексибилно управување базирано на улога. Корисниците може да складираат документи, координираат состаноци со партнерите и да управуваат со проекти. Тој нуди различни механизми за трансфер на документи, структурирано чување на документи и повеќејазичен кориснички интерфејс. Тој го премостува јазолот меѓу географски дисперзираните работни групи, овозможувајќи ефикасна соработка надвор од границите на компанијата. Различните механизми за следење на активностите на корисниците ги прават сите процеси транспарентни, осигурувајќи дека корисниците работат секогаш на исто ниво на информации. Основни функции на BSCW (Basic Support for Cooperative Work )

• Document management
• Task management
• Project management
• Shared calendars
• Contact management
• Work group
• Awarness

TeamViewer

TeamViewer е наменет за поддршка на далечина, состаноци и презентации на далечина или едноставно пристап до било кој компјутер што ни е потребен на начин како да се наоѓаме точно пред тој компјутер. Има едноставен и разбирлив кориснички интерфејс преку кој може да се избере далечинска контрола на компјутерот на партнерот, да се сподели десктопот со некој партнер или колега, или само да се префрлаат датотеки без споделување на десктопот.

TeamViewer овозможува споделување на десктопот со други луѓе преку интернет, дури и низ firewall-и, што го прави идеално решение за online колаборација. TeamViewer помага заедно да се работи на документи, да се презентираат документи или продукти преку интернет, и да се држат презентации или online тренинзи со повеќе учесници. Има многу примери за тоа како споделувањето на работната површина со некој друг може многу да ја олесни целокупната работа. Погоден е и за работа со тим кој е на различни места. Кај TeamViewer постои листа на соработници (partner list) и таму во секој момент се гледа кој од колегите за работа е достапен, а од заедничката работа со него со помош на оваа софтверска алатка потребен е само еден клик со глушецот. Постои и целосно имплементиран систем за инстант пораки.

Друга погодност е кога се држат тренинзи или некои други презентации. Со помош на TeamViewer, гледачите на презентацијата не треба да отвараат или да стартуваат некоја извршна датотека – се што им е потребно за да ја гледаат презентацијата на нечиј компјутер е веб прелистувач и интернет конекција, што е многу погодно бидејќи корисникот кој што ја гледа презентацијата на овој начин, не е потребно да го има инсталирано софтверскиот пакет во кој што е правена презентацијата. Како дел од TeamViewer-от има интегрирано трансфер на датотеки што овозможува копирање на датотеките и фолдерите од еден на друг партнер – и повторно сето ова работи низ firewall-ите.

Најинтересно од се е што и за да се користи TeamViewer не е потребно да се инсталира истиот, туку доволно е само да се стартува апликацијата на двете страни и да се поврзат.

SMART Classroom Suite

SMART Classroom Suite софтверот за интерактивно учење е дизајниран за компјутерски опремени училници. Им овозможува на наставниците со помош на едноставни алатки да ја организираат наставата, да ги оценуваат учениците и да ја поттикнуваат соработката помеѓу сите учесници во наставниот процес. SMART Classroom Suite направен е да може лесно да се интегрира со постоечката технологија и безжична или кабелска мрежа.

Самиот софтвер овозможува создавање и менаџирање на групи од слушатели (класови), креирање на наставни планови, содржини и нивно трајно зачувување со цел понатамошно реискористување. Постои решение за тестирање на слушателите, можност за креирање извештаи за самиот процес на учење и постигнатиот квалитет. Овој пакет е наменет и може да се користи и во рамки и на физичка и на виртуелна училница затоа што постои можност за поврзување со White Board, проектори итн. Односно овозможува да виртуелната училница фактички функционира како физичка.

SMART Classroom Suite се состои од неколку алатки групирани по тип на корисник односно предавач (Teacher tools) и слушатели (Student tools). Софтверскиот пакет е достапен на повеќето светски јазици меѓу кои и на Македонски.

Redmine

Redmine е бесплатна, open source, веб базирана софтверска алатка која се користи за проектен менаџмент и следење на софтверски грешки. Оваа алатка вклучува календар и Гант графикони со цел визуелно да се претстават проектите и нивните временски ограничувања. Redmine исто така нуди интегрирани решенија од областа на проектниот менаџмент, следење на задачи, како и поддршка за повеќекратно верзионирање. Иако најмногу одговара да се користи во проекти за развој на софтвер, сепак лесно може да се користи и во проекти од друг тип како организациска алатка која ќе ја подобри соработката помеѓу вработените со цел поефикасно завршување на работните задачи. Лесно може да се креираат различни видови на корисници и кориснички групи и да им се доделат различни привилегии во проектите.

Дизајнот на Redmine е под значително влијание на Trac, кое што е софтверски пакет со слични својства.

Redmine е издаден под GNU GPL лиценца, а е креиран со користење на Ruby on Rails framework, што значи напишан е во програмскиот јазик Ruby и е независен од платформата.

Карактеристики и функционалности:

• Поддршка за проекти на повеќе нивоа
• Флексибилно управување, базирано на различни кориснички улоги
• Флексибилен систем за следење на задачи
• Гант графикони и календар
• Менаџирање на документи
• E-mail нотификации
• Вики страници по проект
• Форуми по проект
• Едноставно следење на работно време
• Интеграција со SCM алатки (SVN, CVS, Git, ...)
• Поддршка за LDAP автентикација
• Поддршка за повеќе светски јазици
• Поддршка за повеќе видови на бази на податоци

ClockingIT

ClockingIT e бесплатна веб базирана апликација за проектно менаџирање. Ова решение е достапно како инсталација врз приватни сервери но и онлајн, без потреба од додатни инсталации. За негова употреба потребно е само да се регистрирате на сајтот. Главните негови одлики се: можност за дизајнирање на повеќе проекти, да правите распоред на завршените како и задачите кои допрва треба да се завршат,додавање на различни корисници во засебни проекти, следење на нивната работа и слично. За секој проект што го креирате под оваа платформа добивате засебен приватен форум, приватно wiki, групен разговор, како и соодветни е-маил известувања за случувањата во соодветниот проект. Добра одлика се и автоматските графикони кои покажуваат на проектот или на засебните задачи на истиот во одреден временски интервал. Интерактивната ГАНТ табела ви овозможува да го прегледате распоредот на задачите по корисник која се подновува автоматски, со поднесувањето на роковите и задачите на проектот. Има и даточно складиште на кој може бесплатно да ги закачите документите поврзани со вашиот проект.

SpiraTeam

SpiraTeam е web базирана апликација која работи на Microsoft Windows оперативен систем и има потреба од инсталирана SQL база на податоци и web browser. Може да се користи 30 дена пробно а после се плаќа лиценца во зависност од тоа колку корисници ќе го користат. SpiraTeam е флексибилен систем за менаџирање при разввој на проекти и тестирање на софтвер. Користи интегрирана околина за менаџирање на побарувања, задачи, тестирања и проблеми.

Овозможува приказ на статусот на проектот во форма на контролен панел со индикатори за прогрес – покриеност на побарувањата со тестови, прогрес на задачи, брзина на развој на проектот, извршување на тестови и ризици и проблеми. Менаџерите можат да ги распределуваат членовите на тимот на задачи во коишто внесуваат прогрес на работената задача во смисла на тоа колку е сработено и колку треба да се сработи. Ова им овозможува на менаџерите приказ за напредокот на работните задачи и рано откривање на пречекорување на распоредот.

Бизнис тимот и техничкиот тим работат заедно на развој на планот за изработка, разделувајки ги побарувањата во задачи доделени на членови на тимот. Во текот на работата, како што се завршуваат задачи, системот ги бележи промените и детектира дали планот за развој треба да биде ребалансиран со цел да овозможи навремена и во рамки на предвидениот буџет испорака.

Системот го користат стотици организации во здравство и биотехнологија, информатичка технологија, телекомуникации, финансиски и бизнис сервиси, медиуми. Дизајниран е да работи со разни методологии за развој на софтвер : Agile,Scrum,Extreme Programming(XP),Iterative / Spiral, Agile Unified Process (AUP), Dynamic Systems Development Method (DSDM), Lean, Rapid Application Development (RAD), Test-Driven Development, Feature-Driven Development.

Колаборација помеѓу државни институции

Секоjа државна институција во Р.Македонија при аплицирање на граѓанинот за било што, побарува документација која лицето треба да ја обезбеди од некоја друга институција. Многу позгодно би било кога сите институции би соработувале меѓу себе и кога документација би се разменувала електронски и во реално време, без губење на време за изработка на потребниот документ, со цел да се заврши саканото побарување на корисникот. Еден таков вид на колаборација е помеѓу СПИЛ и Е-Катастар, така што агенцијата за катастар на недвижности на Р. Македонија има развиено можност за преглед на имотната состојба на дадено лице преку веб сервис, а апликацијата за решавање на паричната помош за граѓаните на Р.Македонија (СПИЛ) има потреба од информации за имотната состојба на дадено лице како еден од критериумите за лицето да го оствари правото на парична помош. Информациите добиени преку веб сервисот автоматски се евидентираат за даденото лице и комуникацијата се остварува преку безбедни канали.

Предизвик - Колаборација на човек и робот

Еден од поголемите предизвици во развојот на вештачката интелигенција е колаборацијата помеѓу робот и човек.

Колаборацијата за разлика од интеракцијата подразбира процес на интелегентно предвидување на следните активности на соработникот, и дејствување во согласност со тие очекувања. Притоа можно е да се поддржи соработникот или да му се укаже на поинакво мислење, со цел да се избегнат грешки и да се дојде до најдобро консензуално мислење во тимот.

Затоа колаборацијата подразбира добро познавање на соработниците, градење на тимот, сочувствување, чувство за заеднички успех и сл., што е многу повеќе од проста интеракција преку човечките или роботските сетила.

Оттука интелигенцијата која треба да се манифестира за да се обезбеди успешна соработка при решавање на сложени проблеми често пати е тешко достижна и за луѓето, и затоа претставува голем предизвик во развојот на вештачката интелигенција.

Со оглед на фактот дека роботската индустрија се развива исклучително брзо,мошне значајно е да се дефинираат правила за колаборативност во основата за развој на роботските системи, со цел да се пресретнат голем број етички прашања за заедничкото живеење на луѓето и роботите во хармонија.

Тестирање на колаборативни системи

Тестирањето на колаборативен систем може да се разгледа од два аспекти: спроведување општи тест процедури за колаборативниот систем како целина и спроведување специфични тест процедури во зависност од типот на колаборативниот систем. Тестирањето на колаборативни системи вклучува неколку типови тестирање.

Функционалното тестирање е потребно за да се провери дали однесувањето на колаборативниот софтвер е во согласност со спецификацијата. Главните активности при овој тип тестирање се: проверка на линкови, тестирање на форми, тестирање на вградени објекти (Flash апликации, Java аплети, видео плеери, итн.) и тестирање на трансакциите во база. Функционалното тестирање главно се врши автоматски со помош на софтвер за таа намена. Евалуацијата по овој тип тестирање ги споредува очекуваните резултати со добиените и истите се зачувуваат во лог.

Тестирањето на компатибилност на веб базираниот клиент на колаборативниот софтвер, се врши со цел да се проверат изгледот и однесувањето на различни оперативни системи и интернет пребарувачи. Овој тип на тестирање ги открива проблемите со HTML и CSS содржината, ActiveX контролите, Java аплетите, JavaScript и VBScript функциите и формите. Постојат повеќе од 100 комбинации на оперативни системи и интернет прегледувачи и обично тимовите за тестирање се фокусираат на најчестите комбинации или на тестирање само на препорачаните комбинации.

Тестирањето на содржина се фокусира на точноста и изгледот на текстот, сликите, формите, корисничните контроли, видеата, анимациите, звукот и контролите на корисничкиот интерфејс. Посебен акцент се става на тестирање на содржината при пристап од мобилен уред, со оглед на различните оперативни системи (Windows Mobile, Symbian, iPhone OS, webOS, итн.) и различното однесување во зависност од типот на уредот.

Тестирањето на перформанси се користи за да се измери однесувањето на колаборативните системи во различни услови на мрежен сообраќај. Во зависност од бараниот проток за аудио, видео и податочен трансфер, се прават тестови за да се утврди дали се постигнува тој проток.

Тестирањето на апликациски сервер се фокусира на тестирање на неговите функционални и структурални карактеристики. Компонентите на апликацискиот сервер се тестираат со помош на класични техники и техники на тестирање коишто се фокусираат на трансакциите и на асинхроното комуницирање меѓу нив. Секој колаборативен систем користи најмалку една база, па затоа задолжително е и тестирање на базите на податоци. Овој тип на тестирање се изведува со цел да се проверат query – ата, дали сите трансакции се извршуваат точно и дали конекцијата помеѓу апликацискиот сервер и базата на податоци е сигурна. Мора да се истестира и интегритетот на базите на податоци сместени на database серверот. Тестирањето на веб серверот се фокусира на интеракцијата помеѓу веб серверот и апликацискиот сервер, интеракцијата помеѓу апликацискиот и database серверот, на решавање на проблемите со безбедноста и со скалабилноста и на тестирање на точноста на извршувањето на скрипти на серверска страна (PHP, ASP.NET, JSP, итн.).

Тестирањето на оптовареност е неопходно за да се одреди дали колаборативниот систем може да поддржи истовремено пристапување на голем број корисници во прифатливи граници, земајќи го во предвид времето за добивање одговор. Ова тестирање може да се изведе со помош на автоматизирани алатки коишто креираат и симулираат поголем број клиенти и пристапуваат до системските ресурси, при што се мери времето на добивање одговор и степеност на доцнење на системот.

Тестирањето на безбедноста се врши со специјални методи и техники со цел да се осигура доверливост, интегритет, автентикација, авторизација и достапност на системот. Не сите колаборативни системи бараат исто ниво на безбедност. Тестирањето на безбедноста на трансакциите е многу важно, особено за колаборативни банкарски системи со оглед на доверливоста на податоците. Добивањето пристап до тие податоци може да доведе до големи финансиски загуби. Безбедниот софтвер е квалитетен софтвер. Тестирањето на безбедност вклучува анализа на изворниот код, тестирање на можностите за упад од надвор, проверка на лозинки, итн.

Колаборативни препораки

Колаборативното филтрирање користи база на податоци во врска со преференците на корисникот за да предвиди ставки кои на новиот корисник би можеле да му се допаѓаат. Задачата на колаборативното филтрирање е да ја предвиди искористеноста на сервисите кај активните корисници врз основа на претходните „допаѓања (likings)“, или базата на податоци од корисничките гласови пополнети од другите корисници. Колаборативниот алгоритамот за филтрирање може да се користи за една од двете цели:

• Предвидување: претставува нумеричка вредност која го изразува предвиденото допаѓање за одредена ставка за активниот корисник.
• Препорачување: е листа на N ставки, кои најмногу би му се допаднале на активниот корисник. Исто така познато како Top-N препорачување.

Колаборативните алгоритми за филтрирање може да се класифицираат во две главни категории, мемориско-базирани (корисничко-базирани) и модел-базирани (ставка-базирани).

Мемориско-базирано колаборативно филтрирање

Мемориски-базираните алгоритми ја користат целата корисник-ставка база на податоци за да креираат предвидување. Базата на податоци најчесто се состои од ред кој ги прикажува корисниците и колона која ги прикажува ставките кои треба да се рангираат. Мемориски-базираниот алгоритам користи статистички анализи за да најде множество на корисници наречени соседи кои имаат сличности со рангирањето на активниот корисник. Кога еднаш множеството на соседи ќе се формира, системот користи различни алгоритми да ги комбинира преференците на соседите за да креира предвидување од типот на top-n предвидување за активниот корисник.

Модел-базирано колаборативно филтрирање

Модел-базираното колаборативно филтрирање обезбедува препорачување на ставки со тоа што најпрво се креира модел од рејтинзите на корисниците. Модел базираниот алгоритам зема пристап на веројатност. Го третира колаборативниот филтрирачки процес како пресметка за вредноста на рејтингот на корисникот, со дадено претходно рангирање на корисникот на друга ставка. Првиот чекор во алгоритмот е да прегледа во множеството ставки кои активниот корисник ги има рангирано и да пресмета колку се тие слични со таргетираната ставка. Кога еднаш сличноста ќе биде пресметана, предвидувањето се пресметува со земање на средна вредност на таргетираните кориснички рангирања на слични ставки. Еден важен чекор е да се пресмета сличноста помеѓу ставките и после тоа да се избере најсличната ставка. За да се пресмета сличноста помеѓу ставка i и j, потребна е изолација на корисникот кој го извршил рангирањето на двете ставки. Повторно мерките на корелациски-базирана сличност и вектор-базирана сличност се популарни методи за наоѓање на сличноста помеѓу ставките. Двете техники се исти со оние од мемориски-базираниот алгоритам, кои беа опишани погоре. Кога изолацијата на множеството на најслични ставки базирано на мерките за сличност ќе биде завршена, следниот чекор е да се прегледаат таргетираните рангирања на корисникот и да се искористи техника за предвидување. Еден пример на техника за предвидување се нарекува Weighted sum (Тежинска сума).

OTRS - Open Ticket Request System

Open Ticket Request System (OTRS) е слободна веб базирана апликација која може да се користи со секој HTML компатибилен веб прелистувач. Веб интерфејсот на OTRS не користи активна веб содржина, како Флеш или Јава аплајанси од причина да се осигура дека системот е компатибилен и употребливи со мобилни телефони или други мобилни компјутери. За да се користи OTRS, без посебен клиент потребно оперативен систем да има само HTML пребарувач. OTRS е поделен на неколку компоненти. Основна компонента е OTRS рамка која ги содржи сите централни функции за примена и тикет системот. Преку веб интерфејсот на централната OTRS рамка, можно е да се инсталираат дополнителни апликации како веб електронска пошта, менаџер, датотеката , веб-календарот и алатка за следење на статусот на системот. Овој систем има многу функции како нај основни се веб-интерфејсот, интерфесот за електронска пошта, тикетите и ситемскиот интерфејс. Секој овој интерфјс има богато мени со многу подопции.