Загрозен јазик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Загрозен јазик е јазик на кој му прети опасност да биде сосема изумрен или да не се користи за секојдневна комуникација. Вкупниот број на јазици во светот е непознат. Проценките варираат во зависност од тоа кои фактори влијаат врз истите. Мајкл Краус проценува дека во светот има околу 6.000 јазици кои се во активна употреба во 2007.[1] Оваа проценка е исто така користена и од УНЕСКО.[2] Краус исто така наведува дека еден јазик може да се смета за „безбеден“ ако истиот го зборуваат деца во наредните 100 години, загрозен се смета тој јазик кој нема да биде зборуван од деца во наредните 100 години и скоро исчезнат се смета тој јазик кој не се зборува од деца.[1]

Идентификација[уреди]

Иако нема јасни критериуми за одредување кој јазик е загрозен, сепак се земаат во предвид следните општи критериуми:

  1. бројот на луѓе што го зборуваат јазикот,
  2. возраста на главната група на луѓе кои го зборуваат јазикот, и
  3. процентот на најмладото население кое го изучува засегнатиот јазик.

Така на пример, некои јазици во Индонезија, иако имаат илјадници говорници, сепак можат да се сметаат за загрозени бидејќи децата не го изучуваат јазикот, а возрасното население е во процес на јазична замена со индонезискиот јазик. Спротивно на ова, ако има јазик со само 100 говорници, истиот може да се смета за доволно жив бидејќи јазикот го зборуваат и изучуваат воглавно деца.

УНЕСКО ја дава следната дефиниција за загрозен јазик: загорзен јазик е тој јазик кога зборувачите сè помалку го користат, кога јазикот се користи само во одредени сфери и кога јазикот не се пренесува од колено на колено. Така, нема нови зборувачи, возрасни или деца.[2]

Според атласот на УНЕСКО за загрозени јазици, 2.500 јазици се поделени во пет категории на загрозеност: небезбедни, дефинитивно загрозени, лошо загрозени, критично загрозени и исчезнати.[3]

Другата публикација на УНЕСКО, Црвена книга на загрозени јазици, ја користи следната класификација: „можно загрозени“, „загрозени“ и „лошо загрозени“.[4]

Степен на загрозеност[уреди]

УНЕСКО ја утврдила следната скала на загрозеност на јазиците[5]:

  • ранлив;
  • дефинитивно загрозен;
  • сериозно загрозен;
  • критично загрозен;
  • исчезнат.
  • О — оживеан јазик

Јазично оживување[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Јазично оживување.

Јазично оживување е процес кој се спроведува од некоја организација, општествена или културна група, влада или политичка организација за оживување или зголемување на бројот на говорници на некој одреден јазик. Најчесто јазиците чиј број на зборувачи опаѓа се класифицирани како загрозени, мртви или исчезнати јазици. Во такви случаеви, целта на јазичното оживување е да го зачува јазикот како средство за комуникација. Иако овој процес зависи од инволвираните страни или политичката и општествена околност, најчесто целта на овој процес е да се овозможи еден јазик да стане повторно активно зборуван. Овој процес е спротивен на јазичното изумирање. Добро познати примери за јазично оживување се хебрејскиот јазик, белорускиот јазик, корнишкиот јазик, манскиот јазик, шкотскиот јазик, ирскиот јазик итн.

Македонија[уреди]

Според атласот на УНЕСКО, во Македонија има седум загрозени јазици, и тоа:

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 Krauss, Michael E. (2007). „Keynote-Mass Language Extinction and Documentation: The Race Against Time“. Miyaoka, Osahito; Sakiyama, Osamu; Krauss, Michael E.. „The Vanishing Languages of the Pacific Rim“ (illustrated издание). Oxford: Oxford University Press. стр. 3–24. ISBN 019926662X, 9780199266623. 
  2. 2,0 2,1 UNESCO ad Hoc Expert Group on Endangered Languages (2003). „Language Vitality and Endangerment“ (pdf). http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/00120-EN.pdf. конс. 27 април 2009. 
  3. „UNESCO Atlas of the World’s Languages in Danger“. UNESCO.org. 2009. http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00139. конс. 27 април 2009. 
  4. Tapani, Salminen (1993-1999). „UNESCO Red Book on Endangered Languages: Europe“. http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_index.html. конс. 27 април 2009. 
  5. „Атлас на УНЕСКО на светските загрозени јазици“ (на англиски). УНЕСКО. http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php?hl=en&page=atlasmap. конс. 15 август 2012. 

Дополнителни информации[уреди]

  • Abley, Mark (2003). „Spoken Here: Travels Among Threatened Languages“. London: Heinemann. 
  • Campbell, Lyle; Mithun, Marianne (Eds.) (1979). „The languages of native America: Historical and comparative assessment“. Austin: University of Texas Press. 
  • Crystal, David. (2000). Language Death. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Evans, Nicholas (2001). „The last speaker is dead - long live the last speaker!“. Newman, Paul; Ratliff, Martha. „Linguistic Field Work“. Cambridge: Cambridge University Press. стр. 250–281. .
  • Hale, Kenneth; Krauss, Michael; Watahomigie, Lucille J.; Yamamoto, Akira Y.; Craig, Colette; Jeanne, LaVerne M. et al. (1992). Endangered languages. Language, 68 (1), 1-42.
  • Harrison, K. David. (2007) When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge. New York and London: Oxford University Press. ISBN 0-19-518192-1.
  • McConvell, Patrick and Nicholas Thieberger. (2006). Keeping track of language endangerment in Australia. Denis Cunningham, David Ingram and Kenneth Sumbuk (eds). Language Diversity in the Pacific: Endangerment and Survival. Clevedon, UK: Multilingual Matters. 54-84.
  • McConvell, Patrick and Nicholas Thieberger. (2001). State of Indigenous languages in Australia - 2001 (PDF), Australia State of the Environment Second Technical Paper Series (Natural and Cultural Heritage), Department of the Environment and Heritage, Canberra.
  • Mithun, Marianne. (1999). The languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
  • Nettle, Daniel and Suzanne Romaine. (2000). Vanishing Voices: The Extinction of the World's Languages. Oxford: Oxford University Press.
  • Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). Linguistics in North America (parts 1 & 2). Current trends in linguistics (Vol. 10). The Hague: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
  • Skutnabb-Kangas, Tove. (2000). Linguistic genocide in education or worldwide diversity and human rights? Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. ISBN 0-8058-3468-0.

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]