Есхил

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Есхил

Биста на Есхил
од музејот Капитолине, Рим
Роден(а) околу 525/524 п.н.е.
Eleusis
Починал(а) околу 456 п.н.е.
Сицилија
Занимање драматург и војник

Есхил (грчки: Αἰσχύλος, Aiskhulos; околу 525/524 п.н.е. – околу 455/456 п.н.е.) старогрчки трагичар, еден од тројцата најголеми, покрај Софокле и Еврипид, наречен „татко на трагедијата“.[1][2] Трагичар кој несомнено прв успеал трагичното дејствие уметнички да го врзе за некои морално-религиозни или социјално-политички проблеми, и да му даде постојана форма. Карл Маркс кога го прашале кои се негови омилени писатели, рекол: „Шекспир, Есхил и Гете.“

Живот и дело[уреди]

Есхил живеел во времето кога започнува историјата на атинската робовладетелска демократија. Тој е понесен од демократската уставност и слобода. Тој и самиот учествувал во борбите кај Маратон и Саламина за да ја одбрани слободата не само на својата татковина туку и на целата Грција. Есхил не е само учесник во победата, туку е и нејзин поет. Учесниците на тие битки ги припишувале победите на влијанието на самите богови, како и на помошта од хероите. Саламинската битка за Атињаните била откривање на божјата правда, која им дава сила на слабите за да го одбранат својот опстанок, а ги соборува силните и моќните кои сакаат да донесат ропство.

Во таква атмосфера изникнала вербата дека целото човечко постоење е поврзано со божјата помош, и таа веера го сочинува основниот елемент на трагедиите на Есхил.

Како Солон и тој сакал да патува и да го проширува своето знаење, да го збогати своето искуство.

Напишал 90 драми, од кои 79 се познати по име, а од нив се зачувани овие седум: „Жртва на гробот“ (Хикетида), „Персијанци“, „Седуммина против Теба“, „Окованиот Прометеј“, „Агамемнон“, „Покајници“ (Хоефора) и „Еуменида“. Последниве три дела чинат органска трилогија т.н. „Орестија“.

За прикажување на драмите на Есхил, бил донесен посебен закон: Атињаните толку го засакале Есхил, што решиле дека кој и да сака да ги прикажува неговите драми по неговата смрт - ќе добие хор. Според тој закон, секој што ќе посакал можел да се натпреварува со неговите драми како со нови. Оттука доаѓаат споменуваните победи на Есхиловите драми дури и по неговата смрт.

За трагедиите[уреди]

Како и сите трагичари, и Есхил за своите драми земал градиво од митовите т.е. од приказните за хероите и боговите, забележани во Хомеровите епопеи. Затоа самиот тој за своите драми велел дека се „трошки од богатата софра на Хомер“. Епопеите на Хомер биле пеени на празници, и станале основен елемент на народното образование. Стилот, јазикот и поетската техника на Есхил се под влијание на Хомер. Но Есхил видел дека моралните сфаќања од Хомер до негово време се измениле. Додека човекот кај Хомер безобѕирно им се предава на своите желби и своето постоење го сфаќа како неограничено уживање, Есхил човековото постоење го сфаќа трагично.

Есхил се обидува на својот народ да му ги објасни крупните прашања за бог и човекот, за државата и поединецот, за судбината и слободата, за човечкиот живот и неговата смисла. Ја нагласува човечката вина, неговото казнување, и божествената мудрост и праведност. Како Ксенофан и Хераклит, така и Есхил тежнеел карактерот на боговите да ги исчисти од премногу човечки црти, и да ги приближи до сферата на моралното совршенство.

Есхил ги намалил хорските партии, а најголемо внимание посветил на дијалошките партии. Тој прв внесол втор глумец. Средствата со кои тој се служел за да го оживее дејствието е создавањето слики кои оставаат длабок впечаток. Тој не бил само поет, режисер и глумец, туку и композитор. Измислувал движења за хорот, а вовел и маски.

Окованиот Прометеј[уреди]

Прометеј станува против планот да се уништи човечкиот род за да се создадат посовршени луѓе, и им го подарил огнот на тие „еднодневни суштества“. Поради своето прекумерно човекољубие, самоволност и дрскиот бунт, тој трпи страшни маки со тоа што е окован. Есхил со ова го направил Прометеј претставник на незапирливата човечка желба за напредок, желба која не признава никакви пречки, и не се плаши од никакви страдања. Есхиловиот Прометеј е најграндиозното лице кое некогаш излегло на сцената. Посебно е интересен делот во кој Прометеј на хорот му набројува што сè направил за човечкиот напредок и развој. Смелиот борец за правда, револуционер, новатор, кој оди по нови патишта - тоа е Прометеј кај Есхил.

Со „Окованиот Прометеј“ трилогија сочинуваат „Ослободениот Прометеј“ и „Прометеј огноносец“.

„Орестија“[уреди]

Во „Орестија“ (или „Ореста“) Есхил вовел и трет глумец, а тоа е новина која ја прифатил од Софокле, и дејствието го направил испреплетено. Во „Агамемнон“ драмата и музиката чинат целосно уметничко единство.

„Персијанци“[уреди]

Треба посебно да се истакне уметничката постапка во оваа драма. Есхил не се радува над пропаста на Персијанците, тој не ја прославува толку победата кај Саламина, колку што ја опева трагедијата на Персијанците, сакајќи да каже дека „колку е потежок поразот на напаѓачот, толку е поблескава среќата на оние кои ја бранеле својата слобода.“

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]