Економија на Македонија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Економија на Македонија
Skopje X124.JPG
Народна банка на Македонија, централната банка на Македонија
Ранг 126. (ПКМ, проц. 2012)
Валута 1 Македонски денар (MKD) = 100 дени
Фискална година календарска
Трговски организации СТО, ОБСЕ
Статистика
БДП 22,57 млрд. $ (ПКМ, проц. 2013)
Пораст на БДП 3,1% (реален, проц. 2013)
БДП по глава на жител 10.800 $ (ПКМ, проц. 2013)
БДП по сектор земјоделство: 10,2%; индустрија: 27,5%; услуги: 62,3% (проц. 2013)
Инфлација 3,1% (CPI, проц. 2013)
Сиромашно население 30,4% (2011)
Коефициент Џини 39,2 (2011)
Работна сила 960.700 (проц. 2013)
Работна сила
по занимање
земјоделство: 18,8%; индустрија: 27,5%; услуги: 53,7% (септември 2013)
Стапка на невработеност 27,9% (2014, 3К)[1]
Просечна бруто плата 31.169 MKD, месечно (септември 2014)[2]
Просечна нето плата 21.278 MKD, месечно (септември 2014)[3]
Водечки индустрии прехранбена, пијалаци, текстил, хемикалии, железо, челик, цемент, енергија, лекови
Ранг според Ease of Doing Business 30.[4]
Надворешност
Извоз 4,267 млрд. $ (проц. 2013)
Извозни добра храна, пијалоци, тутун; текстил, разновидни производи, железо, челик, автомобилски делови
Главни извозни партнери  Германија 36,9%
 Бугарија 7,6%
 Италија 6,5%
 Косово 6,5%
 Србија 6,3%
 Грција 5.0% (проц. 2012)
Увоз 6,6 млрд. $ (проц. 2013)
Увозни добра машини и опрема, автомобили, хемикалии, горива, прехранбени производи
Главни увозни партнери  Велика Британија 11,0%
 Грција 10,6%
 Германија 10,5%
 Србија 7,9%
 Италија 6,5%
 Кина 5,8%
 Бугарија 5,5%
 Турција 4,8% (проц. 2012)
Странски директни инвестиции 4,695 млрд. $ (проц. 31 декември 2013)
Бруто надворешен долг 7,451 млрд. $ (30 септември 2013)
Јавни финансии
Јавен долг 34,3% од БДП (проц. 2013)
Буџетски дефицит -4,1% од БДП (проц. 2013)
Приходи 3,22 млрд. $ (проц. 2013)
Кредитен рејтинг Стандард и Пурс:[5]
BB-(домашна)
BB-(странска)
BB(T&C Assessment)
изглед: стабилен[6]
Фич:[6]
BB+
изглед: стабилен[7]
Девизни резерви 2,906 млрд. $ (31 декември 2013)
Главен извор на податоци: Светска книга на факти на ЦИА
Сите вредности, освен ако не е запишано поинаку, се во ам. долари

Република Македонија по стекнувањето на својата независност од СФРЈ, по Референдумот од 1991 година, излегла како најсиромашна Република. Економијата уште повеќе тонела во деведесетите поради бројни фактори: распадот на заедничкиот пазар, војните во поранешна Југославија, грчката блокада, санкциите спрема СР Југославија и многу други. Кон крајот на деведесетите економијата пополека почнува да забележува раст, но тоа повторно се прекинува со војната во Косово од 1999 и домашниот етнички конфликт од 2001. Денеска економијата повторно пополека бележи закрепнување. Но Република Македонија сѐ уште го нема достигнато ни нивото од од осамостојувањето 1991 (највисокото ниво воопшто го има достигнато во 1987).

Економијата е пост-транзициска, со голем број сѐ уште нерешени транзициски проблеми. Невработеноста е најголем проблем, 38% (2005). Корупцијата е системска појава. Неефикасното судство исто така негативно се одразува врз економијата. Нивото на домашни и странски инвестиции е ниско. Пазарното стопанство го нарушуваат неколку монополи. Сивата економија е широко распространета и има проценки дека претставува и до 20% од економската активност. Од друга страна макроекономските показатели веќе долго време се добри. Исто така Македонија е релативно малку задолжена земја. Државата располага средно кфалификувана но евтин а работна сила. Инфраструктурата е во релативно добра состојба, но сепак требаат инвестиции во оваа област (пред се во транспортно-комуникациско поврзување исток-запад). Република Македонија е член на Светската трговска организација и има отворена економија, високоинтегрирана во меѓународната трговска размена (вкупната размена со странство во 2005 изнесуваше 79,5%).

Меѓународни рангирања[уреди]

Во 2014 година, познатото списание „Форбс (Forbes)“ ја рангирал Македонија на 36. место во светот според условите за водење бизнис. По одделни категории, Македонија остварила најдобри оценки во доменот на монетарната слобода и бирократските процедури, каде била рангирана на шестото и седмото место. Во категориите за заштита на инвеститорите и даночното оптоварување, Македонија се пласирала на 16. и 24. место во светот. Од друга страна, Македонија била најслабо рангирана во категориите: функционалност на пазарот (67 место), лични слободи (69 место), сопственички права (78 место) и иновации (82 место).[8]

Секторска структура[уреди]

Енергија[уреди]

  • Електрична енергија-производство: 5.935 милијарди кWh (2006 година)
  • Електрична енергија-производство по ресурси:
    • фосилно гориво: 80,7%
    • водни: 18,3%
    • друг вид: 1% (2006 година)
  • Електрична енергија-потрошувачка: 8.929 милијарда кWh (2006 година)
  • Бензин-потрошувачка: 23,000 bbl/ден (2006 година)


  • Македонија има потенцијал за самостојно снабдување со електрична енергија.
  • Околу 80% од потребната енергија се обезбедува со домашно производство, од термоцентралите и хидроелектричните централи.
  • Електростопанство на Македонија (ЕСМ) е самостојно јавно претпријатие одговорно за производство, пренос и дистрибуција на електричната енергија.(2005 година)
  • ЕСМ ја премина фазата на реструктуирање и се подели на два дела и тоа : МЕПСО - производител на електрична енергија, и ЕВН - дистрибутер и преносник на електрична енергија (2006 година).
  • Вкупните производни капацитети на ЕСМ (Електростопанство на Македонија) се состојат од околу 1500 mW од кои околу 1/3 се лоцирани во хидроцентралите, било да се тоа големи или мали централи, додека останатите 2/3 од капацитетите се во термоцентралите.
  • РЕК Битола со своите 3 x 225 MW претставува најголем и високо концентриран извор на електрична енергија во државата.
  • Главната преносна мрежа се состои од 400 kV, 220 kV и 110 kV водови низ целата земја.
  • Дистрибуцијата на енергијата се остварува преку 28 засебни целини (подружници), од кои "Електродистрибуција Скопје" има доминантно место со речиси 33% од целокупната потрошувачка на електрична енергија во Македонија.
  • Исто така, важно е да се напомене дека ЕСМ има околу 650.000 корисници.
  • Нафтоводот помеѓу Скопје и Солун е веќе изграден, а гасоводот за пренесување на рускиот природен гас од бугарската граница до Скопје е во изградба.

Реализацијата на проектот за изградба на термоелектрични централи за гас со комбиниран циклус на ко-производство на електрична енергија и енергија за затоплување во Скопје е во тек.

Земјоделство[уреди]

Во 2014 година, во Македонија, во регистерот на Управата за јавни приходи биле регистрирани вкупно 164 992 земјоделци, од кои, 16 593 се регистрирале како лица на кои земјоделството им е основна дејност, додека другите 143 399 пријавиле дека земјоделството им е дополнителна дејност.[9]

Наводи[уреди]

  1. „Активно население“. Државен завод за статистика на Република Македонија. http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=98. конс. 18 декември 2014. 
  2. „Просечна месечна исплатена бруто-плата по вработен“. Државен завод за статистика на Република Македонија. http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=41. конс. 18 декември 2014. 
  3. „Просечна месечна исплатена нето-плата по вработен“. Државен завод за статистика на Република Македонија. http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=40. конс. 18 декември 2014. 
  4. „Ease of Doing Business in Macedonia“. „Doing Business 2015“. Светска банка. http://doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia-fyr/. конс. 31 октомври 2014. 
  5. „Список на рејтинг на државите“. Стандард и Пурс. http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/eu/;jsessionid=k1FKTWWXhvYrxdVvhTSP0zbLLC9PLG1F1RP4T5ZxHnNjGQw624vw!1264516119?subSectorCode=39&start=50&range=50. конс. 28 март 2014. 
  6. 6,0 6,1 Како Фич, Мудис и С&П го пресметуваат кредитниот рејтинг на секоја држава“, „The Guardian“, 15 април 2011 (конс. 31 мај 2011).
  7. „Фиш уште еднаш го потврди кредитниот рејтинг на Македонија“. „Дневник“. МПМ Македонија. 6 септември 2014. http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=9DB04DE613E6B946982C7479CAEB7D10. конс. 6 септември 2014. 
  8. „Македонија на 36 место според можностите за водење бизнис“, Економија и бизнис, година 17, број 196, 30 октомври 2014, стр. 12.
  9. „Од 165.000 регистрирани земјоделци, 12.500 уплаќаат за пензија“, Дневник, година XVIII, број 5596, понеделник, 20 октомври 2014, стр. 6-7.

Надворешни врски[уреди]