Време (граматика)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Времето е граматичка (глаголска) категорија која се користи за да се искаже кога се случило едно дејство.[1][note 1] Граматичкото време е граматикализација на временската рамка, која често користи три основни концепти „пред моментот на зборување“ (минато време), „сега“ (сегашно време) и „после моментот на зборување“ (идно време). Необележаната временска референца за граматичкото времето е привремена дистанца од времето на исказот, и ова е апсолутно време. Релативно време означува привремена дистанца од некој зададен моментот во разговорот (а не е сегашно време), како на пример, минато-идно, идно прекажано, минато време и сл.

Не сите јазици имаат граматикализација на времето, и тие кои имаат се разликуваат во таквата граматикализација. Јазиците кои немаат граматичко време се нарекуваат безвременски јазици. Такви јазици се на пример кинескиот, мјанмарскиот и дирбалскиот јазик[2]. Исто така, важно е да се напомене дека не сите јазици ги имаа три основни временски концепти (сегашно, идно и минато). Така на пример, англискиот, јапонскиот и македонскиот немаат граматички средства за искажување на идно време. Кечуанскиот и гренландскиот јазик на пример прават разлика меѓу идно и неидно време. Некои јазици прават разлика меѓу четири временски периоди, а пак некои и шест.

Форма[уреди]

Времето најчесто се означува со формата на глаголот, или преку главниот или преку помошниот глагол. Најчесто се користат афикси (најчесто наставки) кои се додаваат на глаголот за да се искаже времето. Понекогаш има и промена на коренот на зборот и редупликација за да се искаже временски период, а кај некои јазици времето може да се искаже и преку клитики. Јазиците кои немаат граматички средства за искажување на времето (безвременските јазици) користат предлози, фрази и слично за да се искаже времето.

Времето во македонскиот јазик[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Глаголи во македонскиот јазик.
Шематски приказ на структурата на прирокот во македонскиот јазик.

Според формите, времињата се поделени на:

прости глаголски форми
сложени глаголски форми

Времето во англискиот јазик[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Глаголи во англискиот јазик.

Англискиот, како и македонскиот и останатите германски јазици, има само две морфолошки времиња: минато и неминато (сегашно и идно). Времето во јазикот се прави со помошни глаголи, наставки и менување на коренот на глаголот (ablaut).

време и вид во англискиот
време просто перфект прогресивно
неминато
минато
-Ø/-s
-ed, -t, ablaut, итн.
has/have -en, -ed, ablaut, итн.
had -en, -ed, ablaut, итн.
am/is/are -ing
was/were -ing
неминато
минато
go, goes
went
have/has gone
had gone
am/is/are going
was/were going

Поврзано[уреди]

Белешки[уреди]

  1. Bernard Comrie, Aspect, 1976:6:
    the semantic concept of time reference (absolute or relative), ... may be grammaticalised in a language, i.e. a language may have a grammatical category that expresses time reference, in which case we say that the language has tenses. Some languages lack tense, i.e. do not have grammatical time reference, though probably all languages can lexicalise time reference, i.e. have temporal adverbials that locate situations in time

Наводи[уреди]

  1. Fabricius-Hansen, "Tense", in the Encyclopedia of Language and Linguistics, 2nd ed., 2006
  2. Comrie 1985, стр. 50-53.

Литература[уреди]

  • Bybee, Joan L., Revere Perkins, and William Pagliuca (1994) The Evolution of Grammar: Tense, Aspect, and Modality in the Languages of the World. University of Chicago Press.
  • Comrie, Bernard (1985). „Tense“. Cambridge University Press. ISBN 0-521-28138-5. * Guillaume, Gustave (1929) Temps et verbe. Paris: Champion.
  • Hopper, Paul J., ed. (1982) Tense–Aspect: Between Semantics and Pragmatics. Amsterdam: Benjamins.
  • Smith, Carlota (1997). The Parameter of Aspect. Dordrecht: Kluwer.
  • Tedeschi, Philip, and Anne Zaenen, eds. (1981) Tense and Aspect. (Syntax and Semantics 14). New York: Academic Press.

Надворешни врски[уреди]