Буково

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Буково
Old-Maedonian-house-Bukovo.jpg

Стара македонска куќа во Буково

Буково се наоѓа во Македонија
Буково (Македонија)
Координати 40°59′40″ СГШ 21°19′59″ ИГД / 
Општина Општина Битола
Население 3494 жит.
Надм. височина 821 м
Flag of Macedonia.svg Портал „Македонија“


Буково е село во Општина Битола, во околината на градот Битола.

Географиja и местоположба[уреди]

Главната улица во Буково

Селото Буково се наоѓа во јужниот дел на Општина Битола, на оддалеченост од 5 километри од градот Битола на источните огранки на Пелистер (Баба Планина)[1]. Буково е ридско село, расположено на надморска височина од 720 метри[2]. Поради близината со градот Битола, Буково е дел од неговата рурбална зона, односно тоа е населбата Буковски Ливади во подножјето на Баба Планина, веднаш под селото Буково. Атарот на Буково зафаќа површина од 17,9 км², од кои обработливото земјиште 913 ха, пасиштата 591,8 ха и шумите 146,3 ха[3]. Во непосредна близина на селото Буково се наоѓа археолошкото наоѓалиште на античкиот град Хераклеја основан од Филип II Македонски.

Историja[уреди]

Жена од Буково во почетокот на XX век

Како легенда се пренесува дека првите семејства иле населени од многу поодамна изгореното село Неољани, што се наоѓало во близина од околу еден километар западно од сегашното Буково, во почетокот сместено во подножјето на буковските планини - Стар Забел и Неолица[4], покрај реката Киндирка, што се формира од прочуените извори на Дванаесетте Кладенци. Постојат остатоци и од стара црква, за која постојат податоци. Се претпоставува дека горната десна маала на Буково била населувана и од жители, од старото, многу одамна иселено село Магарево, од кое и денес можат да се забележат распаднати ѕидишта. Таа месност сега е под ливади и се вика Магарешки Ливади, а се наоѓа покрај Стара Река, што извира во буковско-ореовските планини, на околу 1,5 километри над сегашното Орехово, кое исто така е населено од жителите на Магарево. Ова дотолку повеќе е за верување оти Орехово во ништо не се разликува од Буково, ни по говорни особини, ни по обичаи, ниту по било што друго. Има верзија што е, исто така за верување, дека сегашното Буково посебно неговата долна маала била населена од старото иселено село викано Селиште, што се наоѓа десно од Стара Река, непосредно до сегашната црква - капела викана „Пречиста“. И тука сега можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. За населувањето на долните маала на селото Буково можат да се сретнат остатоци од ѕидишта. Држи место и претпоставката дека Буково било населувано и од избегани жители од античкиот град Хераклеја по неговиот земјотрес, по кое и територијата од тој град станала сопственост на селото Буково. Првите пишани историски документи во кои се споменува Буково се турските сиџили од 26 јуни 1607 година, во кој се споменува земањето заем на жител - железар од селото[5].

Македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во својот напис „Манастир (Битоља)“ објавен во „Цариградски весник“ на 8 јануари 1855 година споменува дека градот Битола кој е најдревниот град во Македонија Пелагониска после Христа од словенските цареви го добил името Манастир и Буково , а не Битола кое е непознао име во старините (историските извори)[6]. Голема е веројатноста Јордан Хаџи-Константинов - Џинот да ја извел оваа претпоставка поради непосредната близина и поставеноста на остатоците од древниот град Хераклеја Линкестис токму помеѓу градот Битола и селото Буково. Понатаму во написот за селото Буково стои дека тоа се наоѓа на ½ час од градот Манастир (Битола) и во него е прекрасниот манастир со храмот на Успение на пресвета Богородица соѕидан од царот Стефан Силни (Душан)[7]. Сите манастирлии (битолчани), христијани и турци, во летно време повеќе таму одат на прошетки и веселби. Во тој манасир имало повеќе до 20 товари стари ракописи, но во оа време ни славјански свештеник не сакале, а камо ли славјанска книга да осттане со нашите пергаменти[8]. Во тоа врее во Буково постоело грчко пеење (богослужба) со еден свештеник родом Цинцарин (Влав)[9].

Во својот најсветол период Буково имало 5000 жители а училиштето над 600 ученици. Во Кралска Југославија, Буково било општина и било два пати посетено од југословенскиот цар Александар I како најуредно село во Југославија. Во првата половина на XX век и дел од втората поголемиот дел од насeлението заминува на печалба во Австралија, САД, Канада и европските земји.

Жители од Буково во народни носии, почеток на XX век

Ова е верзијата која се употребувала во периодот кога Македонија била во рамките на Југославија, заради тогашното комунистичко владеење и дискриминација на искаживање и етничка самоопределба. На овој простор живеел народ и пред тоа, односно историските корени водат од иселувањето на античкиот град Хераклеја. При крајот на VI век животот во Хераклеја згаснува со доаѓањето на Словените и се создава едно мешање на народите и населување на просторите околу Буково, заради што во подоцнежниот период жителите на Буково стануваат големи земјопоседници, вклучувајќи ја и самата Хераклеја и голем дел од Пелагонија, градот Битола и шумскиот простор над Буково. Заради својата сратешка местоположба и бројноста на жители, Буково било окупирано од сите окупатори и оставиле свои траги како на пр. бугарски и француски конзулат, грчка школа, српска тортура и асимилација. Во Буково исто така останала и чешмата која се наоѓа на средина од селото која е подигната во чест на убиените во втората светска бојна.

За славното минато и материјалното богатство на жителите на Буково сведочи и архитектурата на некои од постарите куќи, која е градска и во барокен стил како куќите на Широк Сокак во Битола. Останатите куќи кои се изградени од делкан камен исто така се забележителни со својата импозантна големина од 2 и 3 катови. За духовното и културното минато на Буково сведочи буковскиот манастир „Свето Преображение“ кој иако е возобновен во 1837 година на темели на постарата црква, се споменува во записи од XVI и XVII век[10].

За потеклото на името на Буково, најверојатна е претпоставката дека тоа потекнува од името на дрвото бука, кога е го има во изобилство на падините на Пелистер околу самото село Буково.

Економија и стопанство[уреди]

Селската чешма на влезот во Буково

Поради близината со градот Битола и неговата индустриска зона, како и поволната географска положба селото Буково има развиена економска активност на своите жители. Во самото село Буково постојат и работат фабрички погон, земјоделска задруга, продавници и угостителски објекти[11]. Од земјоделието најразвиено е градинарството. Поради изобилството од бистра вода и плодна почва, во ова село успева и се одгледува црвениот пипер надалеку познат под името буковец токму поради името на ова село. За квалитетот на црвениот буковски пипер како и за трговијата која се одвивала за него во Буково уште во XIX век сведочат и записите на странски (бугарски) дипломати и патеписци. Одгледувањето на овој црвен пипер со тенка лушпа кој потоа се суши и ситно се меле како зачин е широко распространет и во околните блиски битолски села како Бистрица, Кравари, Лажец итн. Покрај одгледувањето на пиперки, во Буково се одгледуваат и други градинарски производи како домати, зелка, праз, кромид, грашок, спанаќ, марула, морков, краставици. Застапено е одгледувањето на жита, посебно пченица во рамничарскиот дел на атарот. Поради поволните услови на планинските падини и во дворовите е застапено и овоштарството од кое најмногу се одгледува јаболка, сливи, цреши, круши, ореви, лешници и костени. Од сточарството најразвиени се краварството и овчарството, а во помала мера и козарството. Многу застапено е и живинарството, преку одгледување на кокошки, петли, гуски и други домашни птици. Поради непосредната близина на индустриската зона на градот Битола како и новата слободна економска зона во Жабени, значаен дел на населението, особено жителите во населбите Буковски Ливади и Буковски Мост, работи во фабриките на „Кромберг и Шуберт“, „Кобил“, млекарниците Битола и Идеал Шипка, погоните во рамки на некогашните фабрики „Фринко“, „Пиварницата“, а дел од жителите се занимаваат и со градежништво во ГД „Пелагонија“, автопревоз или услужни дејности во други претпријатија во градот Битола.

Демографија и население[уреди]

Стара македонска куќа со карактеристичен архитектонски изглед во Буково

Според пописот 2002 селото Буково брои 3494 жители од кои:

  • 3456 Македонци (98,99%)
  • 14 Турци
  • 11 Албанци
  • 6 Срби
  • 1 Влав
  • 6 останати

Родови[уреди]

Во селото Буково од секогаш живеат исклучиво православни Македонци. Според народното сфаќање, старинци се оние родови кои слават Свети Димитрија, а тоа се: Брутови, Лингуровци, Кушовци, Калиновци, Сеидови, Кирковци, Бојлевци, Мафилови, Мандровци, Босилковци, Каракачови, Канџевци, Прчови, Папазови, Кушарија, Пустарака, Секуловци и Костови[12]. Останати православни македонски родови кои се доселени но со непознато потекло се: Огненовци, Мачковци, Врклевци, Јосифовци, Бучкови, Кочовци, Трпчевци, Зенговци, Маневи, Но(в)ачевци, Соклевци, Попови, Кунови, Цилеви, Мицеви, Бегајци, Лазаровци, Крагуевци (сите слават Св. Никола), Цицковци, Зипевци, Сивкарови, Кимеви, Пачковци, Мондови, Недевци, Дакови, Рапешови (можно е да се по потекл од с.Рапеш), Зинзови, Станкови, Фиови, Чорбеви, Бабкини (сите слават Воведение на Пресвета Богородица), Балтовци, Јаревци, Поповци, Ѓоревци, Главевци, Гламчевци, Кабревци, Бимбиловци, Селанковци, Чукалевци, Шикови, Баџовци, Фудловци, Мурџеви, Штраклевци, Чачови, Долиновци, Таушанови, Јарчеви, Брајанови, Василови, Стареви, Пускуловци, Ушлиновци (сите слават Св. Ѓорѓија зимен), Брешовци, Ќипровци, Ќералови, Маљанови, Кашови, Пуплиови, Милевци, Пачеви, Мусови, Танчевци, Тумачевски (сите слават Св. Архангел), Пупучевци, Трифуновци, Манговци, Мандеви, Карови, Башови (сите слават Петковден), Поповски, Бешлиовци (слават Св. Мина).[13]. Македонски православни родови со познато потекло на доселување се: Србиновци (од с.Брајчино во Преспа), Мрскови (од соседното с.Крстоар, со подалечно потекло од Преспа)[14].

Општествени институции[уреди]

Во Буково има осумгодишно основно училиште „Коле Канински“, амбуланта, пошта и дом на културата[15]. Домот на културата се наоѓа во зградата каде што се наоѓаат и месната заедница и продавницата на сред село.

Личности[уреди]

Културни и природни знаменитости[уреди]

Глетка од главната улица на Буково

Буковскиот манастир порано бил значаен културен центар во кој монасите преведувале, препишувале и пишувале книги на македонски јазик.

Цркви[16]
Археолошки локалитети[18]

Редовни настани[уреди]

Буково е меѓу малкуте места во Македонија каде секоја година последната недела пред Велигден се слави празникот Лазара. За време на празникот младите девојки (а понекогаш и момчињата) од селото се облекуваат во богати традиционални селски носии и шетајќи од куќа до куќа пеат Лазараски песни, а по завршуваљето на песната домаќинот им става по едно јајце во кошницата која ја носат или пари. Овој празник исто така се слави и во некои села во костурско.

Иселеништво[уреди]

Во првата половина на дваесеттиот век и дел од втората поголем дел од населението заминува на печалба пред сé во Австралија, САД, Канада и европските земји. Моментално во дијаспората има преку 2000 жители од Буково, меѓу кои најбројни на едно место се иселениците од Буково во Рочестер - САД каде има преку 800 Буковци, кои имаат изградено и сопствена црква, па поради тоа градот популарно меѓу буковци се вика и "Bukovo City".

Надворешни врски[уреди]

Занимливости[уреди]

Буково е светски препознатливо по својата многу лута црвена буковска пипер.

Наводи[уреди]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  2. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  4. „Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр.5
  5. „Буково“ - монографија. Буково, април 1981, стр.8
  6. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.61
  7. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.61
  8. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.61
  9. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.61
  10. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  11. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  12. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 220
  13. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 220
  14. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 221
  15. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.44
  16. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  17. Лековитите води го охрабруваат животот
  18. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

Надворешни врски[уреди]