Богородица Марија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Марија

Православна икона од Марија
Живеалиште Назарет, Галилеја
Националност Израел, Римска Империја[1]
Народност еврејка
Сопружник Јосиф[2]
Деца Исус од Назарет
Родители (Според Евангелие на Јован, околу 150): Јоаким и Ана[3]

Богородица Марија (латински: Virgo Maria, Deipara, грчки: Μαρία, Θεοτόκος, Θεομήτωρ, хебрејски: מירים, арапски: مريم) според верувањата на христијаните била мајка на Исус Христос и сопруга на Јосиф. Марија е позната ѝ како Дева Марија, Светата Мајка, Мадона, Блажена Марија. Во православието и католицизмот таа е најпочитуваната светица, а во исламот е една од трите совршени жени.

Според евангелието, таа живеела во Назарет во тогашната покраина Галилеја. На арамејски јазик, нејзото име се произнесува како Мирјам. Според верувањата таа стапила во брак со Јосиф и се зачнала со Исус на чудесен начин, кога и се јавил архангел Гаврил и и соопштил дека ќе роди син кој ќе биде Цар на царевите. Во сите евангелија Марија се споменува како мајка на Исус, и нејзината улога во евангелијата главно се врти околу таа насока.

Живот според евангелијата[уреди]

Благовештение
Марија престигнува кај Елисавета
Бегство во Египет

Во Новиот Завет за раниот живот на Марија има многу малку. Во Библијата не се споменуваат името на нејзините родители. Според други извори, традиции и вереувања, се знае дека родителите на Марија се викале Јоаким и Ана, кои припаѓале на лозата на цар Давид. Тие долго време немале деца, додека Бог не ги чул молитвите и им подарил ќерка. Според верувањата, Бог го одредил името на ќерката да се вика Марија, да биде Богородица и дека Марија од првиот момент на нејзиното постоење била ослободена од нејзините гревови, бидејќи од Бог добила посебна милост. Во третата година од нејзиниот живот, нејзините родители ја одвеле во Ерусалимскиот храм, за да ја посветат на Бог. Таа останала да живее во храмот, каде била обучувана и воспитувана додека не навршила полнолетство.

Марија била роднина со Елисавета, сопруга на јудејскиот свештеник Захариј. (Лука 1:5) Таа го родила Јован Крстител. Марија живеела со своите родители во Назарет во Галилеја. Се запознала со Јосиф од Назарет, кој бил од лозата на царот Давид, но бил скромен дрводелец. Тие биле венчани, и во текот на првите години од бракот, Марија сакала да остане девица и понатаму, а Јосиф тоа го прифатил. Пред свадбата тие живееле одвоено, и во тоа време Бог го испратил Архангел Гаврил во Назарет кај Марија. Ангелот ја поздравил со зборовите: „Радувај се благодатна! Господ е со тебе, благословена си ти меѓу жените!” Марија збунето започнала да размислува каков бил тој чудесен поздрав. Ангелот продолжил: „И ете, ќе зачнеш и ќе родиш Син, и ќе Му го дадеш името Исус. Тој ќе биде голем и ќе се нарече Син на Сèвишниот. И Господ Бог ќе Му го даде престолот на Неговиот татко Давид, и ќе царува над Јакововиот дом довека, и Неговото Царство не ќе има крај“ (Лука 1:30:33). На ова, Марија му рекла на ангелот дека никогаш не имала однос со Јосиф, па го прашала: „Како ќе биде тоа, кога не знам за маж“ (Лука 1:34), на кое ангелот одговорил: “Светиот Дух ќе дојде на тебе и силата на Сèвишниот ќе те осени; затоа Светото кое ќе биде родено од тебе - ќе се нарече Божји Син“. На ова Марија одговорила: “Еве ја Господовата слугинка, нека ми биде според твојот збор (Лука 1:35:38). Така, спореед верувањата, во тој момент Марија се зачнала со Исус.

По ова, Марија ја посетила својата роднина Елисавета, која била бремена (Лука 1:39). Кога престигнала, Елисавета и одговорила: „Благословена си ти меѓу жените! И благословен е плодот на твојата утроба“(Лука 1:42). Според овие стихови од евангелието, Елисавета поверувала на Марија дека е бремена и дека ќе го еоди Божјиот Син: „И блажена е таа, која поверува дека ќе се исполни она, што Господ и го рекол“, на кое Марија одговорила: „Мојата душа Го велича Господа“. Во следните три месеци, Марија останала да и помага на Елисавета во нејзиниот дом, а по ова таа се вратила кај Јосиф, каде тој веднаш приметил дека таа е бремена. Јосиф паднал во голема тешкотија, а Марија никако не можела да му објасни што всушност се случило. Тој сметал дека го изневерила, а во тоа време за неверство се добивало каменување. Сепак, Јосиф одлучил да не објави за настанатото, туку тајно да се повлече и да ја напушти Марија, не сакајќи таа да умре. Ноќта пред тој да замине, на сон му се јавил ангелот на Бог кој му рекол: „Јосифе, сине Давидов, не бој се да ја земеш Марија, својата жена, зашто зачнатото во неа е од Светиот Дух. Таа ќе роди Син и ти ќе Му го дадеш името Исус, зашто Тој ќе го спаси својот народ од нивните гревови“ (Матеј 1:20). Така, Јосиф отстапил, па според еврејските обичаи таткото имал право да го даде името на своето дете, па Јосиф ја имал таа чест.[4] Јосиф ја зел Марија кај себе и најверојатно имале свадбена свеченост.

Се приближило времето кога Марија требало да се породи. Римскиот император Август заповедал да се направи попис на населението. Според заповедот, секој требал да оди во градот на своите предци. Марија и Јосиф биле од од родот на царот Давид, па затоа тие морале да одат во Витлеем. Во Стариот Завет постои пророштво дека Месијата ќе се роди во Витлеем. Марија започнала да ги чувствувуа породилните болки, па затоа побарале некаков смештај, но сите места биле пополнети. Се засолниле во една штала каде пастирите ги чувале своите животни. Така овде Марија го породила Исус: „Го роди својот Син, првенец, па Го пови и Го положи во јасли, зашто за нив немаше место во гостилницата“ (Лука 2:7). По ова, на местото дошол ангелот кој им рекол: “Не бојте се, зашто, еве, ви најавувам добра вест, голема радост, која ќе биде за сите народи, зашто денес ви се роди Спасител, во Давидовиот град, Кој е Христос Господ, и ова ви е знак: ќе најдете Младенче повиено, како лежи во јасли“ (Лука 2:10:12). Пастирите ги посетиле Исус, Марија и Јосиф, а по ова се сместиле на подобро место.

По четириесет денови од Исусовото раѓање, Марија и Јосиф своето дете го однеле во Ерусалимскиот храм, што бил обичај во Стариот Завет. Му пренеле жртва: „како што е речено во Господовиот Закон - две грлици или две гулапчиња“ (Лука 2:24).

Во храмот живеел Симеон, човек праведен и благочестив, на кого Светиот Дух му прорекол дека нема да види смрт, додека не го види Исус. Кога го видел Исус, го зел на своите раце, го благословил и рекол: „Сега, Господару, отпушти го Својот служител со мир, според Твојот збор, зашто моите очи го видоа твоето спасение кое го приготви пред лицето на сите луѓе светлина за осветлување на народите и слава на Твојот народ Израел“ (Лука 2:29:32). На оваа церемонија, според Евангелие на Лука присуствувала и Ана.

Трите свети крала од истокот дошле за да се поклонат на Исус. Според Евангелието на Матеј тие дошле источно од Ерусалим. Тие ја следиле ѕвездата која блескала над Витлеем. Во Ерусалим кралевите биле испратени од страна на Ирод кој сакал да му кажат каде се родил Исус за да може да го убие. Кога го пронашле тие му подариле три поклони: темјан, злато и маст. По ова, Господ им наредил да не се враќаат во Ерусалим туку да си одат во нивните земји: „И откако беа предупредени од Бога во сон, да не се враќаат при Ирод, заминаа по друг пат за својата земја (Матеј 2:13). Кога разбрал кралот за измамата, тој наредил во Витлеем сите деца до две години да бидат убиени. Исус не бил убиен бидејќи на Јосиф му се јавил Господ кој му рекол:“ Стани, земи Го Детето, и Неговата мајка, и бегај во Египет, и остани таму додека не ти кажам, зашто Ирод ќе Го бара Детето за да Го погуби“ (Матеј 2:13). По ова, тие заминале за Египет. Патот кон Египет бил долг и тежок. Во Египет семејството се задржило до смртта на Ирод, кога ангелот повторно му се јавил на Јосиф и му рекол:„ Стани, земи го детето и неговата мајка и оди во земјата Израелева, зашто умреа оние, кои ја бараа душата на детето“ (Матеј 2:10).

Така, Јосиф, Марија и Исус повторно се вратиле во Назарет во Галилеја. Кога Исус бил дванаесет години, отишол во Ерусалимскиот храм. На враќање, Марија и Јосиф виделе дека Исус го изгубиле, па започнале да го бараат. По три денови го пронашле во храмот, каде тој разговарал со учителите. Марија го прашала: „Чедо, што ни направи така? Гледај! Татко ти и јас се измачивме, барајќи те?“, на кое Исус им одговорил: „Зошто ме баравте? Зар не знаете дека јас треба да бидам во она, кое што е на мојот татко?“ (Лука 2:47:48). По ова, тие повторно се вратиле во Назарет. Јосиф бил столар, а Марија се бавила со семејни работи.

Исус своето прво чудо го направил на свадбата на Кана Галилејска, каде отишол заедно со својата мајка и со своите ученици, бидејќи татко му веќе бил починат. Кога на свадбата снемало вино, Марија му рекла на Исус дека немаат вино, на кое Исус одговорил: „Што имам јас со тебе, жено? Уште не дошол мојот час“ (Јован 2:5). На ова Марија им кажала на слугите што и да побара нејзиниот син, тоа да го сторат. Така, Исус според Евангелието на Јован го направил своето прво чудо, претварајќи ја водата во вино. Неговите апостоли поверувале за прв пат дека тој е Месија.

Марија го пратила Исус во текот на неговото мисионерство. Кога Исус бил распнат на крст, таа заедно со нејзината сестра Марија Клопина и Марија Магдалена стоеле под него. (Јован 19:25). Исус ја погледнал Марија која плачела покрај апостол Јован и и рекол: „Жено, ете ти син!” (Јован 19:26). По ова, според евангелието, Јован станал нејзин штитеник, а Марија негова мајка, а во широко значење и мајка на сите верници.

По Исусовото воскресение и вознесение, Марија била во друштво покрај апостолите во Ерусалим, кои постојано биле во молитва (Дела 1:14). Понатаму, Марија повеќе не се споменува во евангелијата, освен во Откровението на Јован: „И се покажа голем знак во небото: жена, облечена со сонцето и месечината под нејзините нозе, а на нејзината глава круна од дванаесет ѕвезди“ (Откровение 12:1). Смртта на Марија не се споменува во Библијата на ниту едно место. Католиците и православните христијани веруваат дека таа била вознесена на небото, што денеска се слави празникот Успение на Пресвета Богородица. Во некои верзии на приказната се вели дека настанот се случил во Ефес, во куќата на Марија, а во најстарите традиции настанот се лоцира во Ерусалим. Во некои подоцнежни верзии, се раскажува дека Апостолот Тома задоцнил на погребот и подоцна кога стигнал и го отворил камениот гроб виделе дека телото го нема и заклучиле дека, како и Исус, и Марија воскреснала и заминала на небото. Исто така, се раскажува дека Марија им ја фрлила шамијата на апостолите од небото како доказ за нејзиното успение.[5]

Гробот на Марија[уреди]

Гробот на Марија во Ерусалим
Куќата на Марија на Ефес

За местото на настанот денеска сеуште се води спор помеѓу христијанските цркви. Според едни, гробот на Марија денеска се наоѓа во Ерусалим. Но според Библијата, по распнувањето Исус Христос му ја доверил Богородица на апостол Јован да се грижи за неа како за своја мајка. Потоа се знае дека апостолот отишол да проповеда во Ефес веројатно некаде помеѓу 37 и 48 година, каде продолжил да го шири христијанството. Покрај останатото, фактот дека Марија живеела во Ефес бил потврден и со некои други елементи. Во ѕидините на самиот Ефес постои една Базилика која е посветена на Марија, која била изградена во периодот кога законот кој одговарал на црквените прописи дозволувал една црква да се посвети на некој светец само ако тој истиот живеел и умрел на тоа место. Потоа тука се и околностите дека Вториот вселенски собор, која ја одредил догмата за божественото бестелесно зачнување на Марија, се случил во Ефес. Како кулминација на сето ова, во блискиот град Селџук археолозите во средината на 20 век го пронашле гробот на апостол Јован, во внатрешноста на една огромна базилика подгната за време на владеењето на византискиот император Јустинијан I.

Кон крајот на 19 век, двајца свештеници од лазаријанскиот ред, Јанг и Полен, изненадени со прецизноста на деталите кои ги навела калуѓерката Катрине Емерих, во близината на денешниот археолошки локалитет Ефес почнале со археолошки ископувања. Како резултат на ископувањето било пронаоѓањето на остатоци од куќа, која изгледала доста старо (темелите се датирани во 1 век). Таа се поклопува со визијата на калуѓерката дека куќата на Марија која била од камен, била изградена од самиот Јован, имала правоаголна основа со заден кружен ѕид, како и апсида и огниште. Откритието на оваа примитивна куќа само го потврдиле фактот дека Марија престојувала во Ефес.

Вселенски собори[уреди]

Аријанство[уреди]

Во целина, аријанството го негирал култот кон Богородица. Според приврзаниците на Ариј, Богородица била девствена во времето кога забременила со Исус, но по ова таа имала нормални сопружни односи со Јосиф. Според други фракции во аријанството, единствено и само зачетнувањето било непорочно и дека истото немало ништо општо со останатиот личен живот на Марија.

Несторијанство[уреди]

Свети Василиј Велики, Свети Григориј Богослов, Јован Златоуст, Атанасиј Александриски и многу други посебно го спомнуваат зборот - Богородица. Во времето кога се појавило несторијанството, во текот на 5 век, Кирил Александриски започнал отворена битка против ова учење, подоцна прогласено за ерес.

Несториј Константинополски, тогашниот патријарх на Константинопол, во својство на цариградски архијереј (428), во литургиските беседи ги вклучувал и оние за Марија Човекородица велејќи притоа дека преку нив тој само ја артикулирал нејзината перцепцијата кај паствата[6]. Според него, никаде во Светото Писмо таа не се нарекувала Богородица, и никаде во Светото Писмо не станувало збор за доењето, што било делумно точно бидејќи во Евагелието по Лука (11:27) една жена му вели на Христа: “Блажена нека е утробата што те носела и градите што те доеле”. Несториј уште говорел дека Дева Марија не го родила Исус, туку го родила човекот Исус и затоа не го прифаќал името Богородица, а ја нарекувал човекородица или Христородица[7].

Во крајна сметка, на Третиот вселенски собор, учењето на Несториј било прогласено за ерес.

Празници посветени на Богородица Марија[уреди]

Молитва[уреди]

Богородице Дево, радувај се благодатна Марије Господ е со тебе. Благословена си ти меѓу жените и благословен е плодот на твојата утроба, зашто си го родила Спасителот на душите наши. Богородице Дево, радувај се благодатна, зашто телесно во утробата го носеше Синот Божји; Радувај се оти го роди, Радувај се, оти мудреците му се поклонија, Радувај се, оти Христа по три дена си го пронашла во храмот, Радувај се, оти Христос воскресна од мртвите и се вознесе на небесата, Радувај се, оти ти самата на небесата си земна, Радувај се, оти тебе сите небесни жители ти се послушни. Радувај се, оти се` што сакаш можеш да направиш. Радувај се, Оти блиску си до пресвета Троица. Радувај се, Благодатна Марије, Господ е со тебе.

Наводи[уреди]

  1. The Life of Jesus of Nazareth, By Rush Rhees, (BiblioBazaar, LLC, 2008), page 62
  2. Ruiz, Jean-Pierre. "Between the Crèche and the Cross: Another Look at the Mother of Jesus in the New Testament." New Theology Review; Aug2010, Vol. 23 Issue 3, pp3-4
  3. Ronald Brownrigg, Canon Brownrigg Who's Who in the New Testament 2001 ISBN 0-415-26036-1 page T-62
  4. Sveti Josip, Svetište sv. Josipa, Karlovac 1987.
  5. Ante-Nicene Fathers - The Writings of the Fathers Down to A.D. 325, vol. 8 page 594
  6. Несториј во одбрана на своите тези се повикувал на мислието на сириските поети Исак од Антиохија и Јаков од Батна, и на беседите на епископите св. Атанасиј Александриски и св. Јован Златоуст, cf. Ι. Καμιρη, Ταδογματικακαι συμβολικα μνημεια της Ορθοδοξου καθολοκης εκκλησιας I, Αθηναι 1960, 53-54, 64, 148-150; A. JeftiÊ, Vaseqenski sabori i `ivo predawe crkve, Bogoslovqe 1-2, Kragujevac 1973, 43-79; Ch. Walter, L’iconographie des Conciles dans la tradition byzantine, Paris 1970, 268-273 (за антропотоколошкото мислие на Несториј).
  7. Давитковски, Петар (1987). „Историја на христијанската црква II дел“. Скопје: Скопје.