Балиски јазик

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Балиски
ᬩᬲᬩᬮᬶ (Basa Bali)
Застапен во Индонезија
Подрачје Бали, Нуса Пенида, Ломбок и Јава
Говорници 3,3 милиони  (2000)
Јазично семејство
Писмо латиница, балиско
Јазични кодови
ISO 639-2 ban
ISO 639-3 ban

Балискиот јазик (Basa Bali) е малајско-полинезиски јазик што го говорат 3,3 луѓе[1] на индонезискиот остров Бали, како и на северот на Нуса Пенида, западниот дел на Ломбок и источна Јава.[2] Највеќето говорници на балискиот го владеат и индонезискиот јазик.

Во 2011, Културната агенција на Бали објавила дека на островот Бали нема повеќе од 1 милион жители што го користат балискиот јазик во секојдневниот живот бидејќи во градовите родителите говорат само на индонезиски (па дури и англиски), а истиот има исчезнато од установите и медиумите. Најголемиот дел од населението не го владее и користи балиското писмо, а во секојдневието, јазикот се употребува смешан со индонезиски. Меѓутоа, иселениците во други подрачја вон Бали го користат јазикот во изворен облик и затоа тие играат важна улога во неговото зачувување.[3]

Повисоките регистри на јазикот имаат многу заемки од јаванскиот. На Бали се користи и кави (стар облик на класичниот јавански) во богослужби, обреди и свечености.

Фонологија[уреди]

Самогласки[уреди]

Предни Средни Задни
Затворени i u
Средни e ə o
Отворени a

Литературниот правопис ги означува обата гласа /a/ и /ə/ со a. Меѓутоа, a обично се изговара како [ə] кога стои на крајот на зборот, а [ə] се јавува и во префиксите ma-, pa- и da-.[4]

Согласки[уреди]

Уснени Забни Предно-
непчени
Задно-
непчени
Гласилни
Избувни p b t d c ɟ k ɡ
Носни m n ɲ ŋ
Струјни s h
Трепетни r
Странични l
Приближни w j

Акцент[уреди]

Акцентот во балискиот паѓа на последниот слог.[4]

Граматика[уреди]

Зборовниот ред е сличен на индонезискиот, а глаголите и имениките исто така минимално се менуваат. Меѓутоа, изведувањето игра значајна улога и се користат наставки за определен и неопределен член, како и присвојност (по избор).[4]

Регистри[уреди]

Балискиот има разни регистри зависно од односот кон и статусот на соговорникот: низок (basa ketah), среден (basa madia) и висок (basa singgih). Високиот се карактеризира со многу заемки од санскрит и јавански.

Бројки[уреди]

Јазикот користи декаден броен систем, но има и голем број на зборови за поединечни бројки како 45, 175 и 1600.

Писмо[уреди]

Балискиот денес се пишува на латиница, но порано се користело балиското писмо.

Балиско писмо[уреди]

сновни знаци од балиското писмо
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Балиско писмо.

Балиското писмо („чаракан“) е азбучнослоговно писмо (абугида) и води изворно потекло од индиското писмо брами и е речиси исто како јаванското. Најстариот пронајден запис на ова писмо датира од XI век, но денес само малку луѓе имаат познавања од него.[5]

Латиница[уреди]

Денес во улилиштата на Бали се изучува само латиницата, локално наречена Tulisan Bali.[6]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. Податок од 2000 г.
  2. Ethnologue
  3. „Балискиот јазик никогаш нема да умре“. The Jakarta Post. 30 март 2012. http://www.thejakartapost.com/news/2012/03/30/balinese-language-will-never-die.html.  (англиски)
  4. 4,0 4,1 4,2 Spitzing, Günter (2002). „Practical Balinese: Phrasebook and Dictionary“. Rutland VT: Tuttle Publishing. стр. 22. 
  5. Omniglot
  6. Јазиците на Бали – Bali Vision (англиски)

Надворешни врски[уреди]