Џорџ Баркли

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Џорџ Баркли
Западна философија
Филозофија на XVIII век

Портрет на Џорџ Баркли
Цело име Џорџ Баркли
Роден 12 март 1685(1685-03-12),
Томастаун, Ирска
Починал 14 јануари 1753(1753-01-14) (на 67 год.)
Оксфорд, Англија, Велика Британија
Школа идеализам, емпиризам
Главни интереси христијанство, метафизика, епистемологија, филозофија на јазикот, математика, восприемање
Значајни идеи субјективен идеализам, господарски аргумент

Џорџ Баркли (12 март 168514 јануари 1753) познат како Епископ Баркли — англо-ирски философ чие главно достигнување е развојот на теорија која тој ја нарекувал „иматеријализам” (подоцна позната како „субјективен идеализам”). Оваа теорија тврди дека поединецот може да знае само за чувствата и идеите за некој објект, не апстракции како што е „материјата” и дека самото постоење на идеите зависи од перцепирачките умови. Ова верување подоцна било овековечено во изреката „esse est percipi” (да се биде значи да бидеш перцепиран). Во 1709, Баркли го објавил своето прво големо дело„ Есеј за нова теорија на вид” во кое расправа за ограничувањата на човековиот вид и ја развива теоријата дека видливите објекти не се материјални објекти туку светлина и боја. Ова ги засенило неговите главни философски дела „Расправа за принципите на човековото знаење” кое по лошиот прием во 1710, во 1713 година го напишал повторно во дијалошка форма под насловот „Три дијалози меѓу Хилас и Филонус”. Во оваа книга, Барклиевите гледишта се претставени преку Хилас и Филонус кои се олицетворение на противниците на овој ирски мислител, особено Џон Лок. Баркли расправа против апсолутниот простор, време и движење на Сер Исак Њутон во „De Motu” (за Движењето) издадено во 1721 година. Неговите аргументи биле предвесник на ставовите на Лајбниц, Мах и Ајнштајн. Во 1734, тој го објавил делото „Аналитичар”, критика за темелите на инфинитезимално пресметување, кое било влијателно во развојот на математиката.

Живот[уреди]

Баркли бил роден во неговиот сеемен дом, замокот Дајсарт, близу Томастаун, грофовија Килкени, Ирска, како најстар син на Вилијам Баркли, питомец на благородничкото семејство Баркли. Тој се школувал на колеџот" Килкени" и го посетувал колеџот "Тринити", Даблин. Магистрирал во 1707 година. Тој по завршувањето на студиите останал во колеџот "Тринити" како ментор и професор по грчки. Неговата прва публикација е за математиката, но првото значајно дело е „Есеј за нова теорија на вид”, прв пат објавено во1709. Во есејот Баркли ги испитува визуелната дистанца, големината, размерите, положбата и проблемите на видот и допирот. Иако довеле до многу контроверзии во тоа време, заклучоците од овој есеј денес се прифатени како цврсти делови на теоријата за оптика. Следното објавување во 1710 било „Расправа за принципите на човековото знаење” проследено со објавувањето на „Три дијалози меѓу Хилас и Филонус” во 1713 година во кое тој го изнесува својот систем на философијата, каде постоењето на светот претставен од нашите сетила зависи од тоа како е перцепиран е водечкиот принцип. Принципите го даваат објаснението, а дијализите одбраната на оваа теорија. Една од неговите главни цели била борбата против материјализмот кој преовладувал во ова време. Теоријата била прифатена со потсмев, дури и оние кои ја препознавале неговата невообичаена генијалност како Семјуел Кларк и Вилијам Вистон биле убедени дека неговите првобитни принципи се лажни. Набрзо потоа, Баркли ја посетил Англија и бил примен во кругот на Адисон, Поуп и Стил. Во периодот од 1714 до 1720 година тој долг период патувал низ Европа на сметка на неговите академски стремежи вклучувајќи ја и најголемата Гранд тура некогаш направена со должина и широчина на Италија. Во 1021 бил ракоположен од Ирската црква здобивајќи се со докторат по теологија и решил да остане на колеџот „Тринити” во Даблин овој пат предавајќи теологија и еврејски. Во 1724 станал декан на Дери. Во1725 година започнал проект за основање на колеџ во Бермуда за обука на свештеници и мисионери во колонијата. За да го оствари ова се откажал од деканатот со приход од 1100 фунти. Во 1728 година се оженил со Ана Фростер, ќерка на претседателот на Врховниот суд на Ирска. Потоа заминал за Америка за плата од 100 фунти. Слетал близу Њупорт, Роуд Ајленд и купил плантажи во Мидлтаун, Роуд Ајленд - познатата „Вајтхол”. Тој живеел таму чекајќи го капиталот за колеџот. Но, капиталот не стигнал и во 1732 година тој ја напуштил Америка и се вратил во Лондон. Додека живеел во Лондон на Савил Стрит тој земал учество во напорите за градење на градски дом за напуштените деца. Бракли бил наведен како еден од оригиналните гувернери на болницата Фаундлинг основана од страна на Кралската повелба во 1739 година. Во 1734, тој беше поставен за епископ на Клојн во Ирска. Набргу потоа, тој ги објавил „Алкифрон или моментен филизоф”, насочен против Шафтсбури и Бернард де Мандевил, и во 1735-37 „Испитувачот”. Неговите две последни дела се “Сајрис: Философски размислувања и прашања за предностите на турпентинот и разни други теми сврзани заедно никнувајќи една од друга” (1744) и “Дополнителни мисли за турпентинот” (1752) Боровиот катран е делотворен антисептик и средство за дезинфекција применуван на рани на кожата., но Баркли расправа за употребата на боровиот катран како лек за сите болести. Се вели дека делото објавено во 1744 година бил бестселерот во текот на неговиот живот. Баркли живеел во Клојн до 1752 година кога се пензионирал и се преселил во Оксфорд за да живее со својот син. Набрзо потоа починал и бил погребан во катедралата на цеквата Исус, Оксфорд. Неговата нежна природа и генијален став го направиле многу сакан и почитуван од многу негови современици.

Придонеси во философијата[уреди]

Придонесот на Баркли во философијата е докажувањето на така наречениот „нов принцип” esse est percipi (да се биде е да се биде перцепиран).

Ова е тврдење како и тезата дека материјата не постои,со кои Баркли главно е поврзуван, се најчесто негативно претставувани.

Според тезата „esse est percipi” сето она што е околу нас се само нашите идеи. Допирливите работи постојат само затоа што се перцепирани од нас. Ова важи и за човечките тела. Кога ги гледаме нашите тела, или ги движиме екстремитетите, перцепираме одредено чувство во нашата свест. При утврдувањето на сетилно перцепираниот свет со идеи на свесниот субјект, Баркли не тврди дека идеите ја црпат содржината на реалноста. Постои перцепцијата, активното постоење, или менталната супстанција (ум, дух, душа) во која идеите постојат.

Според Баркли постојат две нешта: духови и идеи. Духовите се едноставни. Активни постоења кои создаваат и перцепираат идеи; идеите се пасивни постоења кои се создадени и перцепирани.

Оттука следи дека човечкото знаење се сведува на две глави: онаа на идеи и онаа на духови (Принципи#86). Духовната супстанција не може да биде перцепирана, за разлика од идеите. Перцепирањето на идеите од страна на човечката душа треба да биде разбрано како душевно чувствување или одраз (Принципи#89). За разлика од Џон Лок, Баркли одбил да го користи терминот „идеја” во поглед на предмет на одраз. Иако Лок нив ги нарекувал идеи, Баркли го ограничил значењето на терминот „идеја" на пасивни објекти на перцепцијата. Затоа, Баркли го вовел зборот „поим” образложувајќи го говорот за духовната супстанција и нејзиното дејствување (Принципи ##89, 142). Според Баркли, ние не знаеме за постоењето на духовите, но сепак имаме „поим” за нив.

Теоретски почетни принципи[уреди]

Видете: Номинализам и феноменализам

Се претпоставува дека Баркли изјавил дека поединците не можат да мислат и да зборуваат за постоењето на еден објект, туку можат да мислат и да збoруваат за објект кој е перцепиран од некој. Тоа значи дека поединците не можат „вистински” да знаат објет или материја „зад” објектот која е причината за перцепиција на објектот што го перцепираат. Затоа заклучил дека се што поединците знаат за објектот е нивната перципција за него. Наводно, според неговата теорија, единствениот објект за кој поединецот знае и го доживува е објектот кој тој го перцепира. Ако поединците воопшто имаат потреба да зборуваат за „вистинските“ и „материјалните” објекти ( вториот термин е збунувачки термин кој Баркли пробувал да го отстрани), тоа е тој перцепиран објект на кој сите имиња треба да се однесуваат.

За некои, тоа го наметнува прашањето дали тој објект е „објективен” во смисла дали објектот е ист за сите луѓе. Всушност, дали концептот „другите” луѓе надвор од перцепцијата на поединецот е важечки? Баркли тврдел дека бидејќи поединецот доживува други луѓе на начин на кој тие му збoруваат – нешто што не потекнува од сопствените акции – и бидејќи дознава дека нивниот поглед на светот е во согласност со неговиот тој може да верува во нивното постоење и дека светот е ист или сличен за секого.

Следува:

1. Знаењето за светот се добива само преку директна перцепција.

2. Грешките произлегуваат од размислувањето за тоа што поединците перцепираат.

3. Познавањето на светот на луѓето, работите и активностите околу нив можат да се ослободат и усовршат само преку отстранување на мислата, а со тоа и јазикот од нивните чисти перцепции.


Оттука следува:

1. Научното знаење во идеална форма се добива со целење кон чисти де-интелектуализирани перцепции.

2. Доколку поедниците тежнеат кон овие цели би можеле да го добиеме најдлабокиот увид на располагање на човекот во природниот свет и светот на човековата мисла и акција.

3. Затоа, целта на науката е да ја де-интелектуализира или де-концептуализира, и со тоа да ја ослободи човечката перцепција.

Теологија[уреди]

Џорџ Баркли, како верен приврзаник на религијата, верувал дека Бог е непосредната причина на сите наши искуства. Текот на мислата на овој ирски епископ е интересен. Тој не го одбегнува прашањето за надворешен извор на разновидноста од сетилни податоци на располагање на човекот. Се трудел да покаже дека причините за осетите не се нештата, бидејќи она што ние го нарекуваме нешто и без основа се смета дека е различно од нашите осети се изградени од осети. Следствено, мора да постои надворешен извор на сите неисцрпни, разновидни сензации (таква е логиката на субјективниот идеалист)... Баркли заклучил дека изворот на нашите осети мора да биде Бог; Тие му беа дадени на човекот, а тој треба да ги види знаците и симболите во нив кои ги носат Божјиот збор во себе.

Доказот на Баркли за постоењето на Бог:

Колкава сила и да имам врз моите мисли, идеите перцепирани од разумот не се зависни од мојата волја. Кога сред бел ден ќе ги отворам очите, не е во моја моќ да изберам дали ќе гледам или не, или да одредам кои објекти ќе бидат во мојот видокруг. Исто како и за другите сетила, идеите втиснати во нив не се битија на мојата волја. Затоа, мора да постои некоја друга волја или дух што ги произведува (Баркли.Принципи#29)

Таа „друга волја или дух” е Бог. Оттука следи дека:

Мистичниот идеализам на Баркли ( како што го крстил Кант) тврди дека ништо не го дели човекот од Бога (освен материјалистичките заблуди, се разбира) бидејќи природата и материјата не постојат независно од свеста како реалност. Според оваа докторина откривањето на Бога е достапно за човекот, тоа е сетилно перцепираниот свет, светот на човековите осети кој на човекот му беше даден одозгора за да ја дешифрира и така да ја разбере божествената цел.

Бог не е далечниот инженер на Њутновата машинерија која со време довела до растот на едно дрво во дворот на универзитетот. Напротив, мојата перцепција на дрвото е идеја која Божјиот ум ја створил во моја, и дрвото продолжува да постои во дворот кога „никој нема”, едноставно затоа што Бог е бесконечен ум што ги перцепира сите. Заклучоците на Баркли, од сетилните податоци до постоењето на Бог, понекогаш се несериозно сфатени. Голем број критичари го сметаат ваквиот „доказ” за само еден тактички удар и оваа транзиција на Баркли во суштината на објективниот идеалзам е наменета да ги избегне последиците на крајната субјективност на формулата „esse est percipi”. Традиционално е прифатен фактот дека логичкиот развој на иматеријализмот на Баркли со изјавата дека ништо не постои освен јаството води до краен субјективизам. Современиците веќе му го препишале крајниот субјективизам на Баркли. Типична е реакцијата на Томас Рејд. Во Есеи за интелектуалните моќи на човекот (II, X) тој тврди дека системот на Баркли

ги одзема сите наши докази за постоењето на други интелегенти битија како себе си. Тоа што го нарекувам татко, брат, пријател е само еден дел идеи во мојот ум. ... Не можам да најдам принцип кој дава можност за да се дојде до заклучок дека постојат интелегентни битија како мене во системот на Баркли. ... Оставен сам во таа безнадежна состојба на егоизам, се вели дека некои од следбениците на Декарт произлегле од неговата философија, како единствено Божјо дело во универзумот.

Дидро мислел на Баркли кога му зборувал на д’Аламбер за лудиот „клавесин”:

Стапи момент на лудило кога свесниот клавесин помисли дека е единствениот клавесин на светот и дека целата хармонија на универзум станува во него.(Дидро. Разговор помеѓу д’Аламбер и Дидро)

Многу од денешните образовани луѓе поддржуваат сличи толкувања на философијата на Баркли.

Неискоренливата грешка во крајно субјективната теорија на Баркли е тоа што тој ги препознава објектите преку осетите.

И Баркли признал дека иматеријалистичките принципи го покренале прашањето за постоење на друг ум:

Немаме ниту непосредни докази ниту очигледно знаење за постоењето на други ограничени духови. (Три дијалози меѓу Хилас и Филонус, III)

Според Баркли, вербата во друг ум се наоѓа во веродостојниот, изводливо логичен заклучок врз основа на аналогија. Философијата на Дејвид Хјум која се однесува на условеноста и објективноста е обработка на еден аспект на философијата на Баркли. Со напредокот на мислата на Баркли неговите дела завземале Платонски карактер: Во „Сајрис” особено покажува интерес за во голема мера нејасна и шпекулативна метафизика која не може да се сретне во претходните дела. Меѓутоа, А.А. Лус, најеминентниот изучувач на Баркли на 20-от век постојано ја истакнувал постојаноста на философијата на Баркли. Фактот дека Баркли се навраќал на најважните дела во својот живот, издавајќи ревидирани изданија со мали промени не оди во прилог на теориите кои му препишуваат на Баркли целосно менување на ставот.

Аргументи за релативност[уреди]

Џон Лок (претходник на Баркли) тврди дека објектот го дефинираме по неговите основни и второстепени квалитети. Тој ја зема топлината како второстепен квалитет. Ако ставите една рака во кофа со ладна вода, а друга во кофа со топла вода и потоа ги ставите двете раце во кофа со млака вода, една од рацете ќе ви соопшти дека водата е ладна, а другата дека водата е топла. Џон Лок тврди дека топлината не е квалитет на водата бидејќи два различни објекти (вашите раце) ја перцепираат водата како топла и ладна. Додека Лок го користи овој аргумент за да направи разлика помеѓу основните и второстепените квалитети, Баркли го проширува покривајќи ги и основните квалитети на ист начин. На пример, тврди дека големината не е квалитет на објектот бидејќи големината на објектот зависи од растојанието меѓу набљудувачот и објектот, или големината на набљудувачот. Оттука големината не е квалитет на објектот бидејќи неговата големина е различна за секој набљудувач. Баркли ја отфрла и формата со сличен аргумент и прашува: ако ниту основните ниту второстепените квалитети не се квалитети на објектот тогаш како можеме да кажеме дека има нешто повеќе од набљудуваните квалитети?

Видете: Три дијалози меѓу Хилас и Филонус

Нова теорија за вид[уреди]

Во пасусите 1-51 од „Есеј за нова теорија на вид”, Баркли расправа против класичните научници на оптиката со мислењето: просторната длабочина како растојанието помеѓу перцепирачот и перцепираниот објект е самото по себе невидливо. Имено, растојанието е перцепирано од искуство наместо преку самите сетила. Баркли продолжува да расправа дека оптичките знаци како перцепираната проширеност или „конфузија” на објектот може да се користат за индиректно да се пресуди растојанието бидејќи набљудувачот учи да ги поврзува оптичките знаци со опипливите сензации. Баркли ја дава следнава аналогија во врска со индиректната перцепција на растојание: човекот индиректно го перцепира растојанието исто како што индиректно перцепира нечија засраменост. Кога гледаме во засрамен човек можеме индиректнода заклучиме дека е засрамен по црвената боја на неговото лице. Преку искуството знаеме дека црвеното лице дава знак на засраменост, бидејќи сме научиле да ги поврземе двете. Прашањето за видливоста на просторот било централно прашање на ренесансната традиција на перспективата и нејзината зависност од класичната оптика во развојот на сликовното претставување на просторната длабочина. Научниците дебатирале на ова прашање уште од времето на арапските математичари од 11-от век и математичарот Алхасен (ал-Хасан Ибн ал-Хајтам) кој ја потврдил видливоста на просторот во експериментален контекст. Ова прашање, покренато во теоријата за вид на Баркли, е темелно обработено во „Феноменологија на перцепција” на Морис Мерло-Понти во контекст на потврдување на оптичката перцепцијата на просторот (длабочината) и на начин со кој ја побива теоријата на Баркли.

Философија на Физика[уреди]

"Делата на Баркли ја истакнуваат неговата заинтересираност во природната философија... од неговите првобитни дела (Аритметика, 1707) до последните (Сајрис, 1744). Поракј тоа, голем дел од неговата философија е обликувана од науката од неговото време.” Големината на неговиот интерес се гледа од многубројните записи во „Философски коментари” (1707–1708), на пример „Мем. да се проучи и прецизно да се претресе белешката од 8-та дефиниција на принципот на господин Њутон.” (#316)

Видете: „De Motu” (Есеј на Баркли) („За Движењето”)

Философија на математика[уреди]

Покрај неговиот придонес во философијата, иако индиректно, Баркли има придонес и во областа на математиката. „Баркли се занимавал со математиката и нејзиното философско толкување уште од најраните фази на неговиот интелектиален живот.” Делото „Философски коментари” (1707–1708) сведочи за овој интерес:

Аксиома. Нема расудување за нештата за кои немаме идеја. Според тоа нема расудување за инфинитезималностите. (#354) Одземете ги знаците од аритметиката и алгебрата, што останува? (#767) Тоа се чисто вербални науки и потполно безкорисни освен за примена во човековите општества. Нема шпекулативни знаења, нема споредби на идеи во нив. (#768)

Баркли објавил две расправи за математиката во 1707 година. Во 1734 година го објавил „Аналитичар” со поднаслов – Говор кој се обраќа на неверен математичар, критика на калкулус. Флориан Кајори ја нарекол оваа расправа „најспектакуларниот настан на векот во историјата на британската математика”. Неверниот математичар се верува дека бил или Едмонд Халеј или Исак Њутон – ако се работи за вториот тогаш се работи за постхумно обраќање бидејќи Исак Њутон починал во 1727 година. „Аналитичар” претставува директен напад на темелите и принципите на инфинитезималното сметање и, особено, идејата за флукс или инфинитезимална промена која Њутон и Лајбниц ја користеле за да го создадат калкулусот. Баркли ја сковал фразата духови на починатите количини позната на оние кои го изучуваат калкулусот (видете, книгата на Ијан Стјуарт „Од тука до бесконечност” , глава 6), која ја доловува суштината на критиката.

Баркли ја сметал неговата критика на калкулусот како дел од неговата поголема кампања против религиозните импликации на Њутновата механика – како одбрана на традиционалното хистијанство против деизмот, кој се стреми да го оддалечи Бог од неговите верници. Покренатите тешкотии од Баркли биле присутни и во делото на Коши чиј пристап кон инфинитезималното сметање бил составен од инфинитезимали и поим за граница, за конечно да бидат избегнати со помош на (ε, δ) пристапот на Вајерштрас кој целосно ги елиминира инфинитезималите. Понатаму, Абрахам Робинсон ги врати инфинитезималните методи со неговато дело„Нестандардна анализа” во1966 и покажа дека дека може точно да се користат.

Морална философија[уреди]

Трактатот „Пасивна послушност” (1712) е

Главниот придонес на Баркли за моралната и политичката философија. ... Други важни извори на моралните ставови на Баркли се „Алкифрон” (1732), особено дијалозите I-III, и „Говор до судиите” (1738).

Видете: Пасивна послушност

Место во историјата на философијата[уреди]

„Расправа за принципите на човековото знаење” на Баркли била објавена три години пред „Универзален клуч” на Артур Колиер кој изнесе слични тврдења како на Баркли. Сепак, немало никакво влијание или комуникација меѓу двајцата писатели.

Германскиот философ Артур Шопенхауер пишува: „Затоа, Баркли беше првиот кој сериозно се осврнал на субјективната почетна точка и непобитно да ја докаже нејзината апсолутна неопходност. Тој е таткото на идеализмот...” . Џорџ Баркли станал познат во прирачниците какоголем претставник на британскиот емпиризам. Тој влијаел на многу современи философи, особено Дејвид Хјум. Томас Рид признал дека ја изнел драстичната критика на Барклеизмот откако долго време бил голем љубител на системот на Баркли. „Мислата на Баркли ја овозможила работата на Хјум,а со тоа на Кант, забележува Алфред Норт Вајтхед.” Некои автори повлекуваат паралела меѓу Баркли и Едмунд Хусерл. Философските идеи на Баркли не биле многу влијателни во негово време. Но, интересот за неговите докторини се зголемувал од 1870-тите кога Александар Кемпбел Фрејзер , „ главниот изучувач на Баркли во 19-от век”, го објавил „Творештвото на Џорџ Баркли”. А.А. Лус и Томас Едмунд Џесоп, дваца од најистакнатите изучувачи на Баркли на 20-тиот век, дале моќен поттик на сериозни студии на философијата на Баркли со што Барклиевата стипендија се издигнала на ниво на специјална област на историско-философската наука. Опсегот на Барклиевата стипендија за литературата за историјата на философијата расте. Ова може да се процени од најопсежните биографии на Баркли. Околу 300 дена за Баркли биле објавени во периодот од 1709 до 1932 година. Тоа изнесува 1 ½ публикација годишно. Во периодот од 1932-79 излегле над илјада дела, т.е. 20 дела годишно. На крајот, бројот на публикациите достигна 30 дела годишно. Во 1970 во Ирска започнало објавување на посебно списание (Баркли Стадис) за животот и мислата на Баркли.


Комеморација[уреди]

Градот Беркли добил име по него, иако изговорот се развил за да одговара на американскиот англиски јазик (bɜrkli ː / BURK-Lee/ Буркли). Името било предложено во 1866 година од страна на тогашниот управник на колеџот на Калифорнија Фредерик Билингс. Билингс нашол инспирација во „Стиховите на Баркли за прегледот на уметностите на садењето и учењето во Амерка”.

Еден колеџ и епископски семинар на универзитетот Јеил го носат името на Баркли, како и библиотеката на колеџот Тринити, Дублин.

Почитување[уреди]

Баркли заедно со Џозеф Батлер се почестени со празник на 16 јуни по литургискиот календар на епископската црква (САД).

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]

Шаблон:Wikisourceauthor

Wikiquote-logo.svg
Викицитат има збирка цитати поврзани со: